เพชรสังฆาต เป็นสมุนไพรที่เราอาจจะไม่คุ้นหูสักเท่าไรนัก แต่เป็นสมุนไพรที่มีการนำมาใช้เป็นยาสมุนไพรแผนโบราณที่มีสรรพคุณช่วยรักษาอาการริดสีดวงทวารหนักโดยมีงานวิจัยออกมาว่าเพชรสังฆาตนั้นมีฤทธิ์ในการรักษาโรคนี้ได้มีประสิทธิภาพที่สูงกว่ายาแผนปัจจุบันในตระกลู Flavonoidic+Diosmin (Daformin)และยังมีส่วนช่วยบรรเทารักษาอาการโรคกระดูก เนื่องจากในเพชรสังฆาตอุดมไปด้วยสารเคมีในกลุ่มไฟโตเอสโตเจน ซึ่งสารกลุ่มนี้ไปช่วยเร่งกระบวนการสร้างคอลลาเจนtype b ที่เกี่ยวกับกระดูกโดยตรงมีผลทำให้กระดูกมีมวลที่มากขึ้น หนาขึ้น ไม่แตกเปราะบางหรือหักง่าย โดยเฉพาะในกลุ่มทดลองผู้หญิงวัยทองที่มีการผลิตฮอร์โมนเอสโตเจนลดลงนั้นเอง มีนักวิชาการได้ทำการศึกษาวิจัยเปรียบเทียบในสัตว์ทดลองโดยตัดรังไข่ของสัตว์ชนิดนั้นไม่ให้ผลิตฮอร์โมน เปรียบเสมือนหญิงวัยทอง และให้รับประทาน

เพชรสังฆาต

เพชรสังฆาตมีชื่อเรียกทางวิทยาศาสตร์ Cissus quadrangularis  L. จัดอยู่ในวงศ์Vitaceaeมีชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่นอื่นๆว่าสันชะควด (ภาคกลาง) , สันชะคาด , ขันข้อ (ราชบุรี) , สามร้อยต่อ (ประจวบคีรีขันธ์)

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของเพชรสังฆาต

เพชรสังฆาต เป็นพันธุ์พืชที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในเขตร้อนของทวีปเอเชียและทวีปแอฟริกาต่อมาได้มีการแพร่กระจายไปตามทวีปภูมิภาคใกล้เคียงส่วนในประเทศไทยสามารถพบได้ตามป่าดิบชื้นที่มีระดับความสูงจากน้ำทะเลไม่เกิน600เมตรโดยสามารถพบได้มากตามภาคเหนือตอนล่างของประเทศไทย

ยาบรรเทาอาการริดสีดวงทวารหนัก

ประโยชน์และสรรพคุณของเพชรสังฆาต

  • เป็นยาที่มีสรรพคุณแก้โรคริดสีดวงทวารหนัก
  • บรรเทาและรักษาอาการของโรคลักปิดลักเปิด
  • แก้อาการประจำเดือนไม่ปกติ บำรุงเลือดในสตรี
  • รักษากระดูกแตกหักซ้น
  • ช่วยขับลมในลำไส้
  • บรรเทาอาการท้องอืดท้องเฟ้อ อาหารไม่ย่อย
  • รักษาอาการริดสีดวงทวารทั้งชนิดกลีบมะไฟและเดือยไก่
  • ช่วยรักษาอาการโรคเลือดออกตามไรฟันได้เป็นอย่างดี
  • มีฤทธิ์ช่วยต้านอนุมูลอิสระ ชะลอริ้วรอยแห่งวัย ทำให้ผิวพรรณดูมีน้ำมีนวลเปล่งปลั่ง
  • แก้อาการเลือดกำเดา
  • ช่วยกระตุ้นความอยากอาหารทำให้กระเพราะอาหารทำงานได้ดีขึ้น
  • ช่วยควบคุมน้ำหนักเนื่องจากสามารถลดการสะสมของไขมันได้นั้นเอง

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของเพชรสังฆาต

  • ลำต้นของเพชรสังฆาต จัดเป็นพันธุ์ไม้เถามีรูปเป็นสี่เหลี่ยมมีรองลึก 4 พูเป็นปล้องๆมีข้อตามเถาคั่นเป็นข้อๆและมีมือใช้ยึดเกาะงอกออกมาจากข้อลักษณะเป็นเส้นยาวมีลักษณะคล้ายกับกระบองเพชรบางสายพันธุ์
  • ใบของเพชรสังฆาต จัดเป็นพืชใบเดี่ยว ออกตามข้อหรือรอยต่อของลำต้น ออก 1 ใบ ต่อ 1 ท่อน ลักษณะใบรูปทรงกลมหรือรูปไข่ ขอบใบเป็นหยักมน และมีสีที่ริมใบ โคนใบรูปติ่งหู ปลายใบมนคล้ายใบตำลึง แผ่นใบทีสีเขียวสด เนื้อใบค่อนข้างหนา ตรงกันข้ามใบมีมือเกาะคล้ายตำลึง
  • ดอกของเพชรสังฆาต มีดอกแซมออกตามข้อต้น ออกช่อตรงข้ามใบ ลักษณะช่อดอกแบบช่อซี่ร่มย่อย ดอกย่อยขนาดเล็กแบบสมมาตรตามรัศมี กลีบดอกด้านนอกสีเขียวแกมเหลือง โคนกลีบมีแถบสีแดง กลีบด้านในสีขาวแกมเขียว เวลาบานกลีบดอกทั้ง 4 กลีบจะม้วนลู่ลงตามก้านช่อ ออกดอกเกือบทั้งปี
  • ผลของเพชรสังฆาต เป็นผลสดลักษณะลูกกลมๆ สีม่วงอมแดง หรือสีดำ ภายในมีเมล็ด

ข้อควรระวังในการใช้เพชรสังฆาต

  • เพชรสังฆาตมีสารเคมีในกลุ่มแคลเซียมออกซาเลท (Calcium Oxalate) ดังนั้นหากทำการรับประทานแบบสดๆ อาจทำให้เกิดการระคายเคืองในเยื่อบุปาก หรือคอได้ ดังนั้นควรรับประทานแบบชนิดแคปซูล
  • เด็ก สตรีมีครรภ์รวม หญิงที่กำลังให้นมบุตร ไม่ควรรับประทานเพชรสังฆาต หรือควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทานหรือใช้ยานี้
  • ผู้ใช้เพชรสังฆาตบางรายอาจมีอาการท้องผูก ท้องเสีย ท้องอืด และอาเจียน ดังนั้นควรรับประทานในปริมาณที่กำหนดอย่างเหมาะสมถ้าหากเกินอาการแพ้ยาควรรีบไปพบแพทย์
  • บางโรคที่เพชรสังฆาตรักษาได้แต่ยังไม่มีการระบุ หรือผลวิจัยเป็นหลักฐานที่แน่ชัด ดังนั้นการรับประทานเพชรสังฆาตจึงควรอยู่ในความดูแลของแพทย์ หรือหากมีโรคประจำตัวก็ควรปรึกษาแพทย์ก่อนจะดีที่สุด

เพชรสังฆาต

เอกสารอ้างอิง

  • นพมาศ สุนทรเจริญนนท์.เพชรสังฆาต.คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
  • วีรพล ภิมาลย์และคณะ.การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมานประสิทธิภาพในการรักษาริดสีดวงทวารหนักของเพชรสังฆาต.วารสารเภสัชศาสตร์อีสาน.ปีที่10.ฉบับที่3.กันยายน-ธันวาคม.2557.หน้า403-418
  • Panthong A, Supraditaporn W, Kanjanapothi D, Taesotikul T, Reutrakul V. Analgesic, anti-inflammatory and venotonic effects of Cissus quadrangularis Linn. J Ethnopharmacology 2007; 110 : 264–70.
  • เพชรสังฆาต.ฐานข้อมูลสมุนไพรคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี (ออนไลน์)เข้าถึงได้จาก http:// phargarden.com/main.php?action=viewpage&pid=61
  • Panpimanmas S, Sithipongsri S, Sukdanon C, Manmee C. Experimental Comparative Study of the Efficacy and Side Effects of Cissus quadrangularis L. (Vitaceae) to Daflon (Servier) and Placebo in the Treatment of Acute Hemorrhoids. J Med Assoc Thai 2010; 93 (12): 1360-7.
  • ผลของการใช้เพชรสังฆาตในการรักษาโรคริดสีดวงทวารที่มีอาการเฉียบพลัน.ข่าวความเคลื่อนไหวสมุนไพร.สำนักงานข้อมูลสมุนไพร.คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
  • เพชรสังฆาต.ฐานข้อมูลเครื่องยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.(ออนไลน์)เข้าถึงได้จาก http:// thaicrudedrug.com/main.php?action=viewpage&pid=95 J Med Assoc Thai 2010;93(12):1360-7