ระย่อมน้อย เป็นพรรณไม้พืชบ้านของภาคใต้ของไทยเรานั้นเองโดยพืชชนิดนี้มีสรรพคุณทางยาหลายอย่างไม่ว่าจะเป็นช่วยทำให้เจริญอาหาร อยากอาหาร เนื่องจากรสชาติที่ขมและเย็นทำให้ช่วยกระตุ้นน้ำย่อยให้หลั่งออกมา ช่วยบำรุงประสาทและกระตุ้นการทำงานของระบบประสาทให้ทำไงได้ดีขึ้น เป็นยาบำรุงโลหิต แก้โลหิตเป็นพิษ ช่วยฟอกเลือด ทำให้เลือดเย็น เป็นต้นโดยนิยมนำเอายอดอ่อนของพืชชนิดนี้มาใช้เป็นยาสมุนไพรเพื่อบรรเทาอาการที่กล่าวมานั้นเอง

ระย่อมน้อย

ระย่อมน้อย(Rauwolfia) มีชื่อเรียกทางวิทยาศาสตร์ Rauvolfia serpentina (L.) Benth. ex Kurz จัดอยู่ในวงศ์เดียวกับตีนเป็ด (APOCYNACEAE) และอยู่ในวงศ์ย่อยระย่อม (RAUVOLFIOIDEAE)มีชื่อเรียกในภาษาท้องถิ่นพื้นเมืองอื่นๆว่าละย่อม (สุราษฎร์ธานี), ปลายข้าวสาร (กระบี่), คลาน ตูมคลาน มะโอ่งที สะมออู (กะเหรี่ยงกาญจนบุรี), เข็มแดง ย่อมตีนหมา (ภาคเหนือ), กะย่อม ระย่อมน้อย (ภาคใต้), กอเหม่ (กะเหรี่ยง แม่ฮ่องสอน), เสอเกินมุ อิ้นตู้หลัวฟูมุ (จีนกลาง)

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของระย่อมน้อย

ระย่อมน้อยเป็นพันธุ์พืชที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในทวีปเอเชียและทวีปใกล้เคียงโดยในเอเชียพบในประเทศศรีลังกา อินเดีย เนปาล ภูฏาน ภูมิภาคอินโดจีน พม่า จีน และมาเลเซีย ส่วนในประเทศไทยเราสามารถพบได้ทั่วทุกภาค โดยมักขึ้นตามพื้นที่โล่งในป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง ป่าดิบชื้น และป่าดิบแล้งนั้นเอง

ประโยชน์และสรรพคุณของระย่อมน้อย

  • ช่วยทำให้เจริญอาหาร อยากอาหาร เนื่องจากรสชาติที่ขมและเย็นทำให้ช่วยกระตุ้นน้ำย่อยให้หลั่งออกมา
  • ช่วยบำรุงประสาทและกระตุ้นการทำงานของระบบประสาทให้ทำไงได้ดีขึ้น
  • เป็นยาบำรุงโลหิต แก้โลหิตเป็นพิษ
  • ช่วยฟอกเลือด ทำให้เลือดเย็น
  • มีสรรพคุณช่วยควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกินปกติจึงช่วยรักษาโรคความดัน
  • ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดรักษาอาการโรคเบาหวานได้
  • ช่วยบรรเทาอาการปวดอาการศีรษะเนื่องจากความดันโลหิตสูง
  • ทำให้จิตใจสงบ แก้อาการนอนไม่หลับ ช่วยให้นอนหลับ
  • เป็นยาขับพิษร้อน ถอนพิษไข้ แก้พิษกาฬ แก้บ้าเพื่อดีและโลหิต
  • เป็นยาแก้ไข้ แก้ไข้หวัดตัวร้อนที่ทำให้มีอาการปวดหัว
  • เป็นยาแก้ไข้ป่า ไข้มาลาเรีย ไทฟอยด์บ้างใช้รากเป็นยาแก้ไข้ชัก แก้โรคเด็กเป็นซางชัก ใช้ต้นเป็นยาแก้ไข้อันทำให้หนาว และใช้ไส้เป็นยาแก้ไข้อันร้ายกาจ
  • เป็นยาแก้ไข้พิษ แก้ไข้สันนิบาต
  • ช่วยแก้หืด แก้ลมอัมพฤกษ์
  • เป็นยารักษาโรคแก้วตามัว
  • เป็นยาแก้ตาแดง แก้โรคอันเกิดแต่จักษุ
  • ช่วยแก้อาการจุกเสียด
  • เป็นยาแก้โรคบิด แก้ท้องเดิน ท้องเสีย
  • ใช้เป็นยาระบายอ่อน ๆ
  • เป็นยาขับพยาธิ ขับพยาธิในเด็ก พยาธิไส้เดือนกลมของเด็ก
  • มีสรรพคุณช่วยขับปัสสาวะ และเพิ่มการบีบตัวของกระเพาะปัสสาวะ
  • ใช้เป็นยาขับระดูของสตรี
  • ช่วยบำรุงความกำหนัด
  • ใช้แก้พิษงู แมลงกัดต่อย และรักษาโรคผิวหนังผดผื่นคัน
  • ช่วยระงับอาการปวด
  • ช่วยบำรุงน้ำนมของสตรี

ระย่อมน้อย

ลักษณะทางกายภาพของโดยทั่วไปของระย่อมน้อย

  • ลำต้นของระย่อมน้อย จัดเป็นพรรณไม้พุ่มเตี้ยขนาดเล็ก ผลัดใบในฤดูแล้งและจะผลิใบใหม่ในช่วงฤดูฝน ลำต้นมีความสูงโดยเฉลี่ยประมาณ 30-70 เซนติเมตร ลักษณะของลำต้นมักคดงอ เปลือกของลำต้นเป็นสีขาวหรือสีน้ำตาลอมเทาและมียางสีขาวขุ่น มีรากใต้ดินแตกสาขามาก มีรอยแผลใบอยู่ตามบริเวณลำต้น
  • ใบของระย่อมน้อย ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงตรงข้ามกันหนาแน่นที่ปลายยอด หรือออกเรียงรอบข้อ ข้อละ 3-4 ใบ ใบเรียงคู่จะมีน้อย ลักษณะของใบเป็นรูปรีหรือรูปรีแกมรูปหอก ปลายใบแหลม โคนใบสอบ ส่วนขอบใบเรียบ ใบมีขนาดกว้างประมาณ 5-8 เซนติเมตร และยาวประมาณ 12-20 เซนติเมตร แผ่นใบค่อนข้างหนา สีเขียวเข้มเป็นมันวาว
  • ดอกของระย่อมน้อย ลักษณะการออกดอกเป็นช่อ ลักษณะคล้ายดอกเข็ม โดยจะออกที่ปลายยอด มีดอกย่อยจำนวนมาก ดอกมีสีขาว กลีบดอกมี 5 กลีบ โคนของกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอดยาวเป็นสีชมพูเข้มอาจจะมีสีแดง พอดอกโรยจะเปลี่ยนเป็นสีแดง ส่วนกลีบเลี้ยงมี 5 กลีบ สีขาวแกมเขียว ก้านดอกเป็นสีแดง ออกดอกในช่วงต้นฤดูหนาว
  • ผลของระย่อมน้อย ผลจะมีลักษณะเป็นรูปทรงกลมหรือรูปทรงรี บางครั้งติดกันจนเป็นกลายผลแฝดตรงโคนด้านใน ผิวผลเรียบเป็นมันและค่อนข้างฉ่ำ ผลอ่อนเป็นสีเขียว เมื่อสุกแล้วจะเปลี่ยนเป็นสีม่วงแดง

เอกสารอ้างอิง

  • หนังสือสมุนไพรไทย เล่ม 1. (ดร.นิจศิริ เรืองรังษี, ธวัชชัย มังคละคุปต์).  “ระย่อม (Ra Yom)”.  หน้า 257.
  • หนังสือพจนานุกรมสมุนไพรไทย, ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 5. (ดร.วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม).  “ระย่อม”.  หน้า 672-673.
  • หนังสือสมุนไพรในอุทยานแห่งชาติภาคเหนือ. (พญ.เพ็ญนภา ทรัพย์เจริญ).  “ระย่อม”.  หน้า 169.
  • หนังสือสมุนไพรสวนสิรีรุกขชาติ. (คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล).  “ระย่อมน้อย Rauwolfia”.  หน้า 177.
  • หนังสือสมุนไพรบำบัดเบาหวาน 150 ชนิด. (เภสัชกรหญิง จุไรรัตน์ เกิดดอนแฝก).  “ระย่อม”.  หน้า 135-136.
  • หนังสือสารานุกรมสมุนไพรไทย-จีน ที่ใช้บ่อยในประเทศไทย. (วิทยา บุญวรพัฒน์).  “ระย่อมน้อย”.  หน้า 474.
  • ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์, กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. “ระย่อม”.  อ้างอิงใน : หนังสือพืชสมุนไพร เล่ม 2.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก : qsbg.org. [20 มีนาคม 2020].
  • สรรพคุณสมุนไพร 200 ชนิด, สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. “ระย่อมน้อย”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก : rspg.or.th/plants_data/herbs/.[20 มีนาคม 2020].
  • ผักพื้นบ้าน ในประเทศไทย กรมส่งเสริมการเกษตร, สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง. “ระย่อมน้อย”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก : area-based.lpru.ac.th/veg/. [20 มีนาคม 2020].
  • ไทยเกษตรศาสตร์. “ประโยชน์ของระย่อมน้อย”.  อ้างอิงใน : ศาสตราจารย์พเยาว์  เหมือนวงษ์ญาติ.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก : thaikasetsart.com. [20 มีนาคม 2020].
  • ไทยเกษตรศาสตร์. “ระย่อม”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก : thaikasetsart.com. [20 มีนาคม 2020].
  • สมุนไพรในร้านยาโบราณ. “ระย่อม”.  อ้างอิงใน :  msu.ac.th.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก :  www.infoforthai.com. [20 มีนาคม 2020].
  • หนังสือพจนานุกรมสมุนไพรไทย, ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 5. (ดร.วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม).  “ย่อมตีนหมา”.  หน้า 666-656