ฝ้ายขาว เป็นอีกหนึ่งสมุนไพรมาแรงในช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมาว่ามีคุณสมบัติช่วยกระตุ้นการทำงานของระบบสืบพันธุ์ของเพศชายและยังสามารถช่วยยับยั้งการเกิดไขมันในเส้นเลือดได้อีกด้วยโดยสมุนไพรชนิดนี้เป็นที่รู้จักกันมาอย่างยาวนานแล้วในวงการแพทย์แผนโบราณโดยเฉพาะแพทย์ยาไทยโบราณเนื่องจากมีการนำเอาสมุนไพรชนิดนี้ไปใช้เป็นยารักษาอาการไข้ บำรุงไต แก้อาการประจำเดือนมาไม่ปกติของสตรีแต่ต่อให้สมุนไพรดีแค่ไหนก็ต้องมีด้านที่ควรระวังเสมอเนื่องจากฝ้ายขาวนั้นมีสรรพคุณช่วยให้มดลูกบีบตัวแรงซึ่งหากสตรีมีครรภ์รับประทานเข้าไปอาจจะทำให้เกิดอาการแท้งบุตรได้ดังนั้นการใช้สมุนไพรชนิดนี้ควรอยู่ในการดูแลของแพทย์ผู้ชำนาญนั้นเอง

ฝ้ายขาว

ฝ้ายขาว (Cotton plant)มีชื่อเรียกทางวิทยาศาสตร์ว่าGossypium herbaceum L.ถูกจัดอยู่ในวงศ์เดียวกับชบาMALVACEAEมีชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่นพื้นเมืองว่าฝ้าย ฝ้ายไทย ฝ้ายหีบ, เหมียวฮวา,เฉ่าเหมียนฮวา (จีนกลาง), ฝ้ายดอก (เชียงใหม่), ฝ้ายชัน (ลำปาง), ฝ้ายเทศ (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ), ฝ้ายตุ่น เป็นต้น

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของฝ้ายขาว

ฝ้ายขาวเป็นพันธุ์ไม้ที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันตกเฉียงใต้โดยมีขอสันนิฐานกันว่าพบพืชชนิดนี้ครั้งแรกในป่าทางตอนใต้ของประเทศอาร์เซอร์ไบจานต่อมาได้แพร่กระจ่ายไปยังพื้นที่ต่างๆใกล้เคียงโดยในประเทศไทยของเรามักจะนิยมปลูกฝ้ายขาวกันในพื้นทางภาคเหนือของประเทศไทยโดยจังหวัดที่มีการเพราะปลูกมากที่สุดได้แก่จังหวัดเชียงรายนั้นเอง

ประโยชน์และสรรพคุณของฝ้ายขาว

  • เป็นยาขับระดูขาว
  • ใช้เป็นยาขับประจำเดือน
  • กระตุ้นทำให้มดลูกบีบตัว
  • ใช้เป็นยาบำรุงไต ทำให้ไตอบอุ่น
  • ใช้เป็นยารักษาอาการอั้นปัสสาวะไม่อยู่
  • ใช้เป็นยาแก้ริดสีดวง ถ่ายเป็นเลือด
  • ใช้เป็นยาแก้สตรีตกเลือด รวมถึงตกขาว
  • ช่วยกระตุ้นการทำงานของร่างกายทำให้เสริมสมรรถภาพทางเพศได้ดีขึ้น
  • ช่วยบรรเทาอาการประจำเดือนมาไม่เป็นปกติ
  • ช่วยขับหรือแก้มุตกิดตกขาว
  • ออกฤทธิ์ต่อปอดและตับ
  • ใช้เป็นยาบำรุงกำลัง
  • ใช้เป็นยาแก้กระษัยลม
  • แก้อาการไอ ไอดัน ไอเรื้อรัง
  • ช่วยขับเสมหะ เป็นยาแก้หอบ
  • ช่วยแก้อาการตัวบวม
  • ใช้เป็นยาห้ามเลือด
  • ช่วยลดระดับไขมันเลือด
  • ใช้เป็นยาแก้กลากเกลื้อน
  • แก้ฝีหนองภายนอก
  • ช่วยลดระดับน้ำตาลในเส้นเลือดได้
  • แก้โรคผิวหนัง รักษาผิวหนังให้ชุ่มชื้น
  • น้ำมันจากเมล็ดฝ้ายสามารถนำมาใช้ประกอบอาหารได้อีกด้วย
  • เส้นใยจากผลของฝ้ายนิยมนำมาใช้ทำเครื่องนุ่งห่มและเสื้อผ้า

ข้อควรระวัง : การใช้สมุนไพรไทยฝ้ายขาวนั้นจะทำให้มดลูกบีบตัวอย่างแรง อาจทำให้แท้งบุตรได้ง่าย สตรีมีครรภ์จึงไม่ควรใช้เป็นอันขาด

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของฝ้ายขาว

  • ลำต้นของฝ้ายขาว จัดเป็นพันธุ์ไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้นขนาดเล็กมีอายุอยู่ได้นานหลายปี ลำต้นมีความสูงเฉลี่ยอยู่ประมาณ 1-3 เมตร แตกกิ่งก้านสาขาน้อย ลำต้นมีสีเขียวลักษณะตั้งตรง มีขนละเอียดขึ้นหนาแน่นสามารถเจริญเติบโตได้ดีในสภาพดินรวนซุย
  • ใบของฝ้ายขาว ใบเป็นใบเดี่ยวออกเรียงสลับลักษณะของแผ่นใบเป็นรูปไข่กว้าง ใบแยกออกเป็นแฉกปลายแหลม โคนใบเว้าเล็กน้อย ขอบใบเรียบและเว้าเป็นแฉก แผ่นใบมีสีเขียวสามารถเห็นเส้นใบได้ชัดเจน
  • ดอกของฝ้ายขาว ลักษณะการออกของดอกเป็นดอกเดี่ยว โดยจะออกตามบริเวณซอกใบและที่ปลายกิ่ง มีใบประดับหุ้มกลีบดอกค่อนข้างกลมเป็นสีขาวอมเหลืองออกเรียงซ้อนกัน เมื่อดอกบานเต็มที่จะเปลี่ยนเป็นสีชมพู ใจกลางดอกเป็นสีม่วงอ่อน ๆ
  • ผลของฝ้ายขาว ผลมีลักษณะเป็นรูปทรงกลม เป็นผลแห้ง แตกได้ตามรอยพูเป็น 3-4 ซีก ภายในจะมีเมล็ดขนาดเล็กสีดำหรือสีน้ำตาลจำนวนมากจะห่อหุ้มด้วยใยฝ้ายสีขาว เมล็ดมีลักษณะค่อนข้างกลมและแข็งมีขนปุยสีขาวหุ้มเมล็ดอยู่ จะออกผลเมื่อดอกแก่ร่วงไปแล้ว

ฝ้ายขาว

ข้อเปรียบเทียบระหว่างฝ้ายขาวกับฝ้ายแดง

  • โดยลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปภายนอกของพืชทั้งสองชนิดนี้นั้นแต่ต่างกันค่อนข้างชัดเจนส่วนที่สามารถแยกฝ้ายทั้งสองสายพันธุ์ออกจากกันได้คือลักษณะของใบโดยใบของฝ้ายแดงนั้นมีลักษณะคล้ายกับรูปฝ่ามือปลายเรียวแหลมมนตรงปลายโคนใบเว้าเส้นใบมีสีแดงค่อนข้างชัดเจนส่วนใบของฝ้ายขาวมีลักษณะใบคล้ายกับใบตำลึงเส้นใบสามารถเห็นได้ชัดเจนมีสีเขียวสามารถเห็นเส้นใบได้ชัดเจน
  • สรรพคุณทางของฝ้ายแดงและฝ้ายขาวนั้นมีสรรพคุณใกล้เคียงกันแต่ส่วนของฝ้ายขาวนั้นมีสรรพคุณที่ช่วยในการลดระดับไขมันในเส้นเลือด ช่วยยับยั้งการเกิดของอสุจิและยังสามารถช่วยคบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้นั้นเอง

สาระน่ารู้เพิ่มเติมของฝ้ายขาว

  • สารสำคัญที่พบในสมุนไพรฝ้ายขาว ได้แก่ gossypetin, gossyptrin, gossypol, kaempferol, palmitic acid, alamine, apocynin, aspartic ,acidthrconin, tocopherol, triacontane, glutamic acid,glycine, phytin, satirane, serine
  • ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาที่พบในสมุนไพรชนิดนี้ ได้แก่ ฤทธิ์ที่ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด ช่วยเพิ่มการหลั่งของอินซูลิน ช่วยลดระดับไขมันในเลือด ช่วยควบคุมน้ำหนักตัวลดลง ช่วยลดระดับฮอร์โมนเพศชาย (testosterone) ยับยั้งการสร้างอสุจิ เป็นการคุมกำเนิด ขับปัสสาวะ เป็นต้น
  • เมื่อนำสาร Gossypol ที่สกัดได้จากรากฝ้ายขาว ให้สัตว์ทดลองที่มีอาการไอกินหรือฉีดเข้าตัวของหนู พบว่าสามารถยับยั้งอาการไอและขับเสมหะได้ดี
  • จากการทดสอบความเป็นพิษในสารสกัดจากฝ้าย พบว่าน้ำมันฝ้ายดิบในอาหาร 40% เมื่อนำมาให้หนูขาวทั้งสองเพศ กินติดต่อกัน 14 เดือน ไม่เกิดอาการเป็นพิษ
  • เมื่อปี ค.ศ.1960 ในประเทศบราซิล ได้มีการทำศึกษาและการทดลองผลของฝ้ายในการลดไขมันในเลือดสูง โดยทำการทดลองในคนไข้ที่เป็นโรคหลอดเลือดแข็งจำนวน 80 ราย เป็นระยะเวลา 15-30 วัน โดยแบ่งกลุ่มการทดลองออกเป็น 4 กลุ่ม กลุ่มละ 20 คน กลุ่มที่ 1 ให้ทานน้ำมันทานตะวัน, กลุ่มที่ 2 ให้ทานน้ำมันเมล็ดฝ้าย, กลุ่มที่ 3 ให้ทานน้ำมันข้าวโพด, กลุ่มที่ 4 ให้น้ำทานมันมะกอก ผลการทดลองพบว่า กลุ่มที่ 1, 2, 3 มี β-Lipoprotein และ albumin ระดับลดลง ยกเว้นกลุ่มที่ 3 ที่มีระดับสูงขึ้น และพบว่าระดับของคอเลสเตอรอลรวมมีระดับต่ำลงทุกกลุ่ม

เอกสารอ้างอิง

  • หนังสือสมุนไพรไทย เล่ม 1. “ฝ้าย (Fai)”.  (ดร.นิจศิริ เรืองรังษี, ธวัชชัย มังคละคุปต์).  หน้า 185.
  • หนังสือพจนานุกรมสมุนไพรไทย, ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 5. “ฝ้ายขาว”. (ดร.วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม).หน้า 517-518.
  • หนังสือสารานุกรมสมุนไพรไทย-จีน ที่ใช้บ่อยในประเทศไทย. (วิทยา บุญวรพัฒน์).  “ฝ้ายขาว”.  หน้า 364.
  • หนังสือสมุนไพรลดไขมันในเลือด 140 ชนิด. (เภสัชกรหญิง จุไรรัตน์ เกิดดอนแฝก).  “ฝ้าย”  หน้า 128-129.
  • พืชให้เส้นใย, สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. “ฝ้าย”.  อ้างอิงใน : หนังสือพืชไร่ Guide for Field Crops in Tropics and the Subtropics Samuel.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก : or.th/plants_data/use/fiber1.htm.  [27 ก.พ. 2020].