ฝ้ายแดง เป็นสมุนไพรไทยโบราณที่นิยมใช้กันมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาโดยฝ้ายที่นิยมนำมาใช้ในตำรับยาไทยได้แก่ฝ้ายขาวและฝ้ายแดงโดยฝ้ายทั้งสองชนิดมีสรรพคุณทางยาคล้ายกันคือลดความร้อนแก้ไข้ แก้ร้อนใน เมล็ดใช้รักษาโรคหนองใน รากแก้อาการประจำเดือนมาไม่ปกติ ช่วยขับน้ำคาวปลาในคุณแม่หลังคลอดและบีบมดลูกทำให้แห้งเป็นต้นโดยคนไทยในอดีตมักจะนิยมปลูกพืชชนิดในบริเวณเขตของวัดนั้นเองเนื่องจากเวลาดอกของต้นฝ้ายบานเติมที่จะสวยงามและส่งกินหอมไปทั่วพื้นที่ทำให้การมาเดินหรือทำกิจกรรมที่วัดดูมีสีสันมากขึ้น

ฝ้ายแดง

ฝ้ายแดง(Ceylon cotton )มีชื่อเรียกทางวิทยาศาสตร์ว่า GOSSYPIUM ARBOREUM LINN.จัดอยู่ในวงศ์ชบาMALVACEAEมีชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่นพื้นเมืองว่าฝ้ายแดง(ภาษากลาง)

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายสายพันธุ์ของฝ้ายแดง

ฝ้ายแดงเป็นพรรณไม้ที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ทางภูมิภาคเอเชียในพื้นที่เขตร้อนและกึ่งเขตร้อนของทวีปแอฟริกาโดยสามารถพบได้ตามพื้นที่รกร้างทั่วไปโดยประเทศที่มีความนิยมในการปลูกฝ้ายชนิดนี้ได้แก่ประเทศในทวีปแอฟริกาเช่นสาธารณรัฐแอฟริกาใต้ และภาคใต้ของประเทศโมซัมบิกเป็นต้น

ประโยชน์และสรรพคุณของฝ้ายแดง

  • เป็นยากินแก้ไข้ ช่วยขับเหงื่อ
  • เป็นยาลดไข้
  • แก้ร้อนในกระหายน้ำ
  • เป็นยาแก้พิษตานซางในเด็กได้ดี
  • เป็นยาขับปัสสาวะ
  • แก้อาการปัสสาวะขัด นิ่วในกระเพราะปัสสาวะ
  • เป็นยาช่วยบีบมดลูก ทำให้แท้ง
  • ช่วยขับน้ำคาวปลาของสตรี
  • เป็นยารักษาโรคหนองใน
  • เป็นยาฆ่าเชื้อแบคทีเรียบางชนิดได้เป็นอย่างดี
  • เมล็ดฝ้ายแดงมีน้ำมันมากสามารถใช้ทดแทนน้ำมันมะกอกได้
  • น้ำมันจากเมล็ดของฝ้ายแดงนิยมนำเอาไปใช้ในอุตสาหกรรมการผลิตสบู่และผลิตน้ำมันหล่อลื่น
  • โดยเส้นใยขาวๆมีลักษณะคล้ายสำลีที่ห่อหุ้มเมล็ดนิยมนำไปปั่นรวมกันเป็นเส้นใยฝ้ายนำมาทอเป็นเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่มอีกด้วย

ข้อควรระวัง: เนื่องจากสมุนไพรชนิดนี้มีฤทธิ์ที่กระตุ้นการบีบตัวของมดลูกจึงไม่เหมาะกับสตรีมีครรภ์เนื่องจากอาจทำให้เกิดอาการแท้งลูกได้นั้นเอง

ฝ้ายแดง

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของฝ้ายแดง

  • ลำต้นของฝ้ายแดง จัดเป็นพันธุ์ไม้ทรงพุ่มขนาดกลาง ลำต้นนั้นมีความสูงโดยเฉลี่ยอยู่ที่2-4 เมตร แตกกิ่งก้านสาขาออกไปรอบๆต้นเป็นทรงพุ่มโปร่ง มีกิ่งก้านที่แข็งแรง เปลือกลำต้นเรียบเป็นสีม่วงแดงหรือสีน้ำตาลอมแดงเป็นพรรณไม้กลางแจ้งที่ชอบแสงแดดมาก สามารถขึ้นได้ในดินอุดมทั่วไป เป็นพืชที่ต้องการน้ำและความชื้นในปริมาณไม่มากนักในปริมาณที่พอดี มักขึ้นบริเวณที่รกร้างว่างเปล่าทั่วไป
  • ใบของฝ้ายแดง จัดเป็นประกอบแบบใบเดี่ยว ออกเรียงเวียนสลับ ลักษณะของใบคล้ายกับรูปฝ่ามือ ปลายของใบแหลมหรือมน โคนใบมนเว้า ขอบใบเว้าลึกเป็นแฉกคล้ายฝ่ามือหลังใบเรียบเส้นใบเป็นสีแดงแตกออกก้านใบเป็นสีแดงเช่นเดียวกับเส้นของใบ
  • ดอกของฝ้ายแดง มักจะออกเป็นดอกเดี่ยว โดยดอกจะออกตามซอกใบใกล้บริเวณปลายกิ่ง ดอกเป็นสีแดงเข้มหรือสีเหลืองอ่อน ตรงกลางดอกเป็นสีม่วงแดงหรือสีม่วงดำประแต้มไปด้วยสีเหลืองมีลักษณะเป็นรูปคล้ายกับสามเหลี่ยมซ้อนกัน กลีบเลี้ยงมี 5 กลีบ เชื่อมติดกันมีรูปทรงคล้ายรูปถ้วย ส่วนกลีบดอกบางมี 5 กลีบ วางเรียงเวียนซ้อนกันแลดูสวยงาม โคนกลีบดอกติดกัน เกสรเพศผู้มีจำนวนมาก ก้านเกสรเชื่อมติดกันเป็นหลอดล้อมรอบเกสรเพศเมีย ปลายเกสรเพศเมียแยกเป็นแฉก 5 แฉก
  • ผลของฝ้ายแดง ผลมีลักษณะกลมเป็นรูปทรงสามเหลี่ยม หัวท้ายแหลม ผิวผลลื่นมีสีเขียวอมแดง มีกลีบรองดอกหุ้มอยู่ พอแก่จัดจะแตกออกเป็นปุยฝ้ายสีขาวลักษณะคล้ายสำลี เมล็ดค่อนข้างกลมสีเขียว มีจำนวนมาก ปกคลุมไปด้วยขนยาวสีขาว

ข้อเปรียบเทียบระหว่างฝ้ายขาวกับฝ้ายแดง

  • โดยลักษณะทางกายภาพภายนอกของพืชชนิดนี้นั้นแต่ต่างกันค่อนข้างชัดเจนส่วนที่สามารถแยกฝ้ายสองสายพันธุ์ออกจากกันได้คือลักษณะของใบโดยใบของฝ้ายแดงนั้นมีลักษณะคล้ายกับรูปฝ่ามือปลายเรียวแหลมมนตรงปลายโคนใบเว้าเส้นใบเป็นสีแดงค่อนข้างชัดเจนส่วนใบของฝ้ายขาวมีลักษณะใบคล้ายกับใบตำลึงเส้นใบสามารถเห็นได้ชัดเจนมีสีเขียว
  • สรรพคุณทางของฝ้ายแดงและฝ้ายขาวนั้นมีสรรพคุณใกล้เคียงกันแต่ส่วนของฝ้ายขาวนั้นมีสรรพคุณที่ช่วยในการลดระดับไขมันในเส้นเลือด ช่วยยับยั้งการเกิดของอสุจิและยังสามารถช่วยคบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้นั้นเอง

เอกสารอ้างอิง

  • หนังสือสมุนไพรไทย เล่ม 1.“ฝ้ายแดง(Fai Daeng)”. (ดร.นิจศิริ เรืองรังษี, ธวัชชัย มังคละคุปต์).   หน้า 186.
  • หนังสือพจนานุกรมสมุนไพรไทย, ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 5. (ดร.วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม).หน้า 518-519.
  • สรรพคุณสมุนไพร 200 ชนิด, สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.[ออนไลน์].เข้าถึงได้จาก:or.th/plants_data/herbs/.[27ก.พ. 2020].
    • หนังสือไม้ดอกไม้ประดับ.
  • ไทยเกษตรศาสตร์.“ข้อมูลของฝ้ายแดง”.อ้างอิงใน : ศาสตราจารย์พเยาว์ เหมือนวงษ์ญาติ.[ออนไลน์].เข้าถึงได้จาก :com. [27ก.พ. 2020].