ขอบชะนาง เป็นหนึ่งในสมุนไพรพื้นบ้านที่น้อยคนนักจะรู้จักนอกเพราะเป็นยาสมุนไพรโบราณโดยคนไทยในสมัยโบราณนิยมนำเอาสมุนไพรชนิดนี้มาเข้าตำรับยาไทยหลายตัวโดยยาที่เป็นที่นิยมคือ การนำด้วยการใช้ผลของชะนางแห้งที่เอาเปลือกออก และพริกหาง ใส่เปลือกอบเชย แปะชุกและตังกุยมาคั่วแล้วผสมรวมกันในอัตราส่วนเท่าๆกันที่ใช้เป็นยาบรรเทาอาการปวดท้องต่างๆได้

ขอบชะนาง

สมุนไพรไทยขอบชะนาง มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Gonostegia pentandra (Roxb.) Miqจัดอยู่ในวงศ์กะลังตังช้าง URTICACEAEมีชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่นพื้นเมืองว่า หญ้ามูกมาย (สระบุรี), ขอบชะนางขาว หนอนตายอยากขาว หนอนขาว ขอบชะนางแดง หนอนตายอยากแดง หนอนแดง (ภาคกลาง), หญ้าหนอนตาย (ภาคเหนือ), ตาสียาเก้อ ตอสีเพาะเกล (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน), เปลือกมืนดิน

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของขอบชะนาง

ขอบชะนางมีข้อสันนิฐานว่ามีถิ่นกำเนิดอยู่ในภูมิภาคเอเชียและหลายพื้นที่ในเขตร้อนโดยในประเทศสามารถพบเจอสมุนไพรชนิดนี้ได้ในพื้นที่รกร้างทั่วไปเป็นพืชที่ชอบในอยู่ในพื้นที่ๆมีอากาศเย็น

ประโยชน์และสรรพคุณของขอบชะนาง

  • ช่วยแก้อาการเบื่ออาหาร
  • ช่วยแก้อาการอาเจียนเป็นฟอง
  • ใช้รักษาอาการปวดหูได้
  • ช่วยแก้อาการปวดฟันได้
  • ใช้อมรักษาโรครำมะนาดและโรคเหงือกอักเสบ
  • ช่วยบรรเทาอาการปวดมวนท้องได้ดี
  • ช่วยขับลมในลำไส้ได้อีกด้วย
  • เป็นยาระบาย
  • ช่วยรักษาอาการปวดท้อง
  • เป็นยาขับพยาธิในเด็ก
  • เป็นยาขับปัสสาวะ
  • ใช้เป็นยารักษาโรคหนองใน
  • ใช้ทารักษาริดสีดวง
  • เป็นยาขับโลหิตประจำเดือนของสตรี
  • ใช้เป็นยาขับระดูขาวของสตรี
  • ช่วยขับน้ำคาวปลาหลังการคลอดบุตรของสตรี

ขอบชะนาง

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของขอบชะนาง

  • ลำต้นของขอบชะนาง จัดเป็นไม้ล้มลุกอายุสั้นลำต้นมีขนาดใหญ่กว่าก้านไม้ขีดเพียงชอบอาการเย็นและมักขึ้นตามพื้นที่ร่มเย็นที่มีอิฐปูนเก่า ๆ หรือตามที่ผุพัง ลำต้นอยู่เหนือดิน ตั้งตรงเองได้ ความสูงโดยเฉลี่ยของพืชชนิดนี้อยู่ที่30-60 เซนติเมตร
  • ใบของขอบชะนาง ออกใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับกันเป็นปล้องๆ โดยใบของขอบชะนางแดงจะมีลักษณะเป็นรูปใบหอก จะมีลักษณะของใบเป็นรูปค่อนข้างมนและกลมหรือเป็นรูปไข่ สีของใบและต้นของขอบชะนางจะเป็นสีม่วงอมสีแดง หลังใบจะเป็นสีเขียวเข้มอมสีแดง และท้องใบจะเป็นสีแดงคล้ำ
  • ดอกของขอบชะนาง ออกดอกเป็นช่อกระจุกตามระหว่างซอกใบและตามกิ่ง ดอกมีขนาดเล็ก เป็นแบบแยกเพศ อยู่บนต้นเดียวกัน เป็นดอกเพศผู้กับดอกเพศเมีย โดยดอกของขอบชะนางแดงจะเป็นสีแดง ส่วนดอกของขอบชะนางขาวจะเป็นสีเขียวอมเหลืองหรือสีนวล
  • ผลของขอบชะนาง ผลเป็นผลแห้งไม่แตกแบบ achene ผลเป็นสีน้ำตาลออกเป็นกระจุกตามซอกใบ เมื่อแห้งแล้วจะร่วงหล่นลงบนดินหรือปลิวไปตามลม ภายในผลมีเมล็ดประมาณ 1ถึง2 เมล็ด เมล็ดมีลักษณะกลมรีสีน้ำตาลและมีขนาดเล็กมาก

เอกสารอ้างอิง

  • ข่าว ผู้หญิง สุขภาพ แม่และเด็ก อาหาร โพลล์ เว็บไซต์:pstip.com PStipเข้าถึงเมื่อ17-2-2563
  • ข้อมูลสุขภาพ มูลนิธิหมอชาวบ้าน-ฐานข้อมูลสุขภาพเว็บไซต์: or.thเข้าถึงเมื่อ17-2-2563