หมาก เป็นพืชสมุนไพรพื้นบ้านที่คนไทยเรารู้จักกันมาช้านานแล้วนอกจากนี้ยังเป็นหนึ่งในส่วนประกอบสำคัญของตำรับยา”พิกัดตรีญาณรส”ซึ่งมีสรรพคุณคราวๆช่วยแก้ไข้ดับพิษร้อน ขับปัสสาวะ ขับเสมหะ บำรุงไฟธาตุและเจริญอาหารนั้นเองนอกจากนี้คนไทยสมัยโบราณนิยมนำหมากมาเคี้ยวเพื่อให้ฟันมีสีแดงสวยอีกด้วย

หมาก

หมาก(Areca nut)มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่าAreca catechu Linn.จัดอยู่ในวงศ์ปาล์มARECACEAE หรือ PALMAEมีชื่อเรียกตามภาษาพื้นเมืองอื่นๆว่าหมากเมีย(ทั่วไป),หมากสง(ภาคใต้),เซียด(นครราชสีมา),มะ(ตราด),เค็ด,พลา,สะลา(เขมร),สีซะ(กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน),หมากมู้(ไทยใหญ่),ปีแน(มลายู),ปิงหวาง(จีนกลาง),ปีงน๊อ(จีนแต้จิ๋ว)

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายสายพันธุ์ของหมาก

หมากเป็นพรรณไม้ที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในภูมิภาคเอเชียในแถบเขตร้อนใกล้กับเส้นศูนย์สูตรของโลกโดยสามารถพบได้ในประเทศ ไทย มาเลเชีย พม่า ลาว และกัมพูชาเป็นต้นโดยเป็นพืชที่นิยมยอมนำมารับประทานเพราะในตัวหมากมีสารบ้างชนิดที่ทำให้ผู้ที่นำไปเคี้ยวมีอาการมึนเมาและเสกติดนั้นเอง

ประโยชน์และสรรพคุณของหมาก

  • เป็นยาสมานแผล
  • เป็นยาขับพยาธิในสัตว์
  • แก้ท้องเดิน ท้องเสีย
  • ช่วยขับพิษ
  • ใช้ทาเพื่อแก้คัน
  • ช่วยขับปัสสาวะ
  • แก้ปากเปื่อย
  • ช่วยสมานแผลทำให้เลือดหยุดไหล และแผลหายเร็ว
  • ทำให้เหงือกและฟันแข็งแรง
  • ยับยั้งการไหลของหนองเวลาเป็นแผล
  • แก้ปวดแน่นท้อง
  • เป็นยาเบื่อพยาธิตัวตืด ฆ่าพยาธิบาดแผล
  • รักษาน้ำกัดเท้า
  • ช่วยขับน้ำในกระเพาะลำไส้ และช่วยในการย่อยอาหาร
  • ช่วยลดอาการบวมน้ำ
  • ช่วยบำรุงธาตุ

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของหมาก

  • ลำต้นของหมาก จัดเป็นพรรณไม้ยืนต้นตระกูลเดียวกับปาล์มมีความสูงโดยเฉลี่ยที่15เมตรลำต้นตั้งตรงเป็นต้นเดี่ยวเนื้อไม้ค่อนข้างอ่อนและหักง่ายเปลือกหุ้มแข็ง
  • ใบของหมาก ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกออกเรียงเวียนหนาแน่นที่ปลายยอดลักษณะของใบย่อยรูปใบหอก ปลายใบแหลม โคนใบเรียวแคบ ใบอ่อนมีรอยแยกกาบใบหุ้มลำต้น
  • ดอกของหมาก โดยจะออกตามซอกโคนก้านใบหรือกาบนอก ดอกออกรวมกันเป็นช่อขนาดใหญ่ประกอบไปด้วยโคนจั่นยึดติดอยู่ที่ข้อของลำต้น ก้านช่อดอกเป็นเส้นยาวแตกออกโดยรอบแกนกลาง มีกลีบหุ้มช่อขนาดใหญ่
  • ผลของหมาก ผลออกเป็นทะลาย ลักษณะของผลเป็นรูปทรงกลม รูปกลมรี รูปไข่ รูปไข่ปลายแหลม หรือเป็นรูปกระสวยขนาดเล็ก โดยเฉลี่ยแล้วผลที่รวกมันเป็นทะลาย

หมาก

เอกสารอ้างอิง

  • ฐานข้อมูลเครื่องยาสมุนไพรไทย คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: thaicrudedrug.com.  [15 กุมภาพันธ์  2020].
  • จุฬาวิทยานุกรม. “ต้นหมาก”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: chulapedia.chula.ac.th.  [5 กุมภาพันธ์  2020].
  • ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืช กรมวิชาการเกษตร.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: apoc12.com.  [5 กุมภาพันธ์  2020].
  • โครงการรวบรวมและอนุรักษ์พันธุกรรมผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้พร้อมเผยแพร่ประชาสัมพันธ์สู่ประชาชนทั่วไป, คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.   อ้างอิงใน: หนังสือพฤกษาพัน (เอื้อมพรวีสมหมาย และคณะ).  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: natres.psu.ac.th.  [5 กุมภาพันธ์  2020].
  • ไทยรัฐออนไลน์. (นายเกษตร).  “หมาก แก้เบาหวานแผลหายเร็ว”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: thairath.co.th.  [5 กุมภาพันธ์  2020].
  • รักบ้านเกิด. “การใช้หมากรักษาหูด”.  อ้างอิงใน: กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: rakbankerd.com.  [5 กุมภาพันธ์  2020].
  • ผู้จัดการออนไลน์. (นายเกษตร).  “หมากกับมะเร็งปาก”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: manager.co.th.  [5 กุมภาพันธ์  2020].