เทียนตากบ เป็นสมุนไพรไทยที่มีคุณประโยชน์มากมายทั้งด้านตำรับยาไทยและยังใช้เป็นเครื่องปรุงแต่งความหอม รสชาติ ให้แก่เมนูอาหารขนมต่างๆอีกด้วยโดยเทียนตากบเป็นหนึ่งในเครื่องยาพิกัดยา”พิกัดเนาวเทียน”ที่มีสรรพคุณทางยาโดยรวมช่วยแก้ลม เสมหะแบะดีระคนกัน แก้พิษโลหิต แก้ทางปัสสาวะ แก้นิ่ว แก้มุตกิด บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง แก้ลมในท้อง แก้พรรดึก แก้ลมครรภ์รักษา ฯลฯถือว่าเป็นอีกหนึ่งสมุนไพรที่มีความสำคัญและมีประวัติศาสตร์ของไทยเราอยู่ค่อนข้างมากเลยทีเดียว

เทียนตากบ

เทียนตากบ (CARAWAY)มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่าCarum Citrvi Linn.จัดเป็นพืชที่อยู่ในวงศ์เดียวกับผักชี Umbelliferae มีชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่นพื้นเมืองอื่นๆว่า หอมป้อม(ภาษาเมือง) , ยี่หร่าไทย , เก๋อโหลวจื่อ จ้างหุยเซียง (จีนกลาง) เป็นต้น

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายสายพันธุ์ของเทียนตากบ

เทียนตากบเป็นพรรณพืชที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในภูมิภาคเอเชียโดยมีข้อสันนิฐานว่าพบครั้งแรกทางตอนใต้ของประเทศจีนต่อมาได้มีการกระจายพันธุ์ไปยังภูมิภาคอื่นรวมถึงประเทศไทยของเราด้วย

สรรพคุณและประโยชน์ของเทียนตากบ

  • มีรสเผ็ดเป็นยาเย็นเล็กน้อย ออกฤทธิ์ต่อกระเพาะและไต
  • เป็นยาบำรุงธาตุ
  • แก้กระษัยลม
  • แก้อาการธาตุอ่อน
  • ช่วยแก้อาการคลื่นไส้อาเจียน
  • ช่วยขับเสมหะ
  • เป็นยาขับลม
  • ช่วยขับลมในลำไส้เล็ก
  • ใช้เป็นยาแก้ปวดกระเพาะ ปวดท้อง
  • มีฤทธิ์เป็นยาระบาย
  • ช่วยแก้อาการปวดประจำเดือนของสตรี
  • ใช้เป็นยาแก้ไส้เลื่อน
  • ช่วยแก้อาการปวดหลัง แก้อาการเกร็ง
  • ช่วยขับน้ำนมของสตรี
  • เป็นยาบำรุงโลหิต

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของเทียนตากบ

  • ลำต้นของเทียนตากบ เป็นพรรณพืชล้มลุกขนาดเล็กมีความสูงเฉลี่ยไม่เกิน 1 เมตร มีอายุราวๆ2ปีขึ้นไปลำต้นมีขนอ่อนปกคลุมอยู่ทั่วบริเวณลำต้นมีลักษณะกลมตั้งตรงมีสีเทาอมน้ำตาลเนื้อค่อนข้างนิ่มแตกกิ่งย่อยบริเวณยอดของต้น
  • ใบของเทียนตากบ ลักษณะใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ใบย่อยมีรูปร่างลักษณะคล้ายกับใบสนแผง ปลายของใบแหลม ใบเป็นสีเขียวสดโคนของลำต้นมีกาบหุ้ม
  • ดอกของเทียนตากบ ลักษณะดอกออกเป็นช่อคล้ายซี่ร่มทุกก้านจะมีกาบใบเป็นเส้นห่อหุ้มอยู่ 1-3 ใบ ดอกมีขนาดเล็กเป็นสีขาวหรือสีขาวอมชมพู มีกลีบดอก 5 กลีบ
  • ผลของเทียนตากบ มักจะออกบริเวณดอก ลักษณะของผลเป็นรูปกลมยาว มีเส้นนูนคล้ายสัน มีร่อง 5 ร่อง เรียงเป็นคู่ เมล็ดมีเหลี่ยมห้าเหลี่ยม สีเหลือง มีกลิ่นหอมมากกว่าส่วนอื่น ๆ ของต้น

ข้อมูลทางเภสัชวิทยาของเทียนตากบ

  • ในผลเทียนตากบพบน้ำมัน และน้ำมันหอมระเหยร้อยละ3.5-7 ในน้ำมันพบ Caraway oil ในน้ำมันระเหยพบ d-Carvone, d-Limonene ประมาณร้อยละ 50-60 เป็นต้น
  • เมื่อนำสาร Caraway oil มาให้กระต่ายทดลองกิน พบว่ามีฤทธิ์กระตุ้นการทำงานของลำไส้กระต่ายให้บีบตัวแรงขึ้น จึงใช้เป็นยาขับลมในลำไส้ได้ และยังช่วยกระตุ้นทำให้มีการผลิตน้ำย่อยในกระเพาะและลำไส้ของกระต่ายให้มีมากขึ้นอีกด้วย
  • สาร Caraway oil มีฤทธิ์ในการยับยั้งเชื้อ Staphylococcus และเชื้อในลำไส้ใหญ่บางชนิด และยังสามารถต้านทานเชื้อแบคทีเรียบางชนิดได้อีกด้วย
  • สารสกัดจากผลเทียนตากบในค่าความเข้มข้น 1 ต่อ 1,000 มีคุณสมบัติสามารถฆ่าพยาธิใบไม้ในตับได้
  • น้ำมันเทียนตากบมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ในหลอดทดลองและฆ่าตัวอ่อนของแมลง นอกจากนี้ยังมีฤทธิ์ระงับอาการเกร็งในสัตว์ทดลองอีกด้วย

เทียนตากบ

เอกสารอ้างอิง

  • หนังสือสารานุกรมสมุนไพรไทย-จีน ที่ใช้บ่อยในประเทศไทย. (วิทยา บุญวรพัฒน์).  “เทียนตากบ”.  หน้า 274.
  • หนังสือสมุนไพรสวนสิรีรุกขชาติ. (คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล).  “เทียนตากบ Caraway”.  หน้า 215.
  • หนังสือพจนานุกรมสมุนไพรไทย, ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 5. (ดร.วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม).  “ยี่หร่า”.  หน้า 666-667.
  • เครื่องเทศ, คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (รศ.ดร.นิจศิริ เรืองรังษี).  .