เทียนดำ เป็นสมุนไพรที่สำคัญในตำรับยา พิกัดเทียนทั้ง 7 ที่มีส่วนผสมสมดังนี้ เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน เทียนเยาวพาณี และ เทียนสัตตบุษย์มีสรรพคุณหลักๆ ช่วยขับลม แก้อาเจียน บำรุงโลหิตเป็นต้น

เทียนดำ มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Nigella sativa L.(ชื่อพ้องNigella cretica Mill.)จัดอยู่ในวงศ์พวงแก้วกุดั่นRanunculaceae มีชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่นอื่นๆว่า เทียนดำหลวง , เฮยจ๋งเฉา(จีนกลาง),ยี่หร่าดำ เป็นต้น

 เทียนดำ

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของเทียนดำ

เทียนดำ หรือ ยี่หร่าดำ เป็นพรรณพืชพื้นเมืองที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในทวีปเอเชียตะวันเฉียงใต้ในประเทศซีเรียต่อมาได้มีการแพร่กระจายไปยังประเทศใกล้เคียงได้แก่อินเดีย เลบานอนและทิเบตในประเทศยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่ามีการเพาะปลูกพืชชนิดนี้นอกจากนี้ยังมีอีกสายพันธุ์ที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศจีนมีความแตกต่างกันที่ลักษณะภายนอกเล็กน้อยแต่สรรพคุณทางยาเหมือนกันนั้นเอง

สรรพคุณและประโยชน์ของเทียนดำ

  • เป็นยาบำรุงกำลัง
  • เป็นยาแก้อาการซูบผอม
  • ช่วยบำรุงโลหิต ช่วยฟอกโลหิต
  • ช่วยควบคุมระดับความดันในเลือด
  • ช่วยลดระดับไขมันในเส้นเลือดให้น้อยลง
  • ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด
  • ช่วยกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันให้ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
  • ช่วยรักษามะเร็งคุด มะเร็งเพลิง
  • ช่วยแก้อาการนอนไม่หลับ
  • ช่วยทำให้สติปัญญาดีและมีความจำที่ดีขึ้น
  • ช่วยบรรเทาอาการปวดศีรษะ
  • ช่วยแก้โรคลม
  • ช่วยรักษาโรคหอบหืด
  • ช่วยแก้อาการปวดฟัน
  • ช่วยแก้อาเจียน
  • ช่วยขับเสมหะให้ลงสู่ทวาร
  • ช่วยแก้ต่อมทอนซิลอักเสบ
  • เป็นยาร้อนเล็กน้อย ออกฤทธิ์ต่อตับ ม้าม และธาตุ
  • ใช้เป็นยาขับลมและความชื้นในกระเพาะและในลำไส้
  • แก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ
  • ช่วยในการย่อยอาหาร
  • ช่วยรักษาโรคลำไส้ แก้อาการปวดท้องจุกเสียด
  • ช่วยขับพยาธิ
  • ช่วยรักษาริดสีดวงทวาร
  • ช่วยขับปัสสาวะ สลายเม็ดนิ่ว
  • ช่วยขับประจำเดือนของสตรี
  • ทำให้คลอดบุตรง่ายขึ้น
  • รากช่วยรักษาดีพิการ
  • ช่วยแก้โรคดีซ่าน
  • ช่วยรักษาพิษปรอท
  • ช่วยแก้เหน็บชา
  • ช่วยขับน้ำนมของสตรี
  • ใช้รักษาโรคผมร่วง

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของเทียนดำ

  • ลำต้นของเทียนดำ เป็นไม้ล้มลุกขนาดเล็กมีอายุประมาณ1ปี ลำต้นกลมตั้งตรงแตกกิ่งบริเวณกลางลำต้นมีขนอ่อนสีเหลืองปกคลุม
  • ใบของเทียนดำ ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ขอบใบหยักลึก ใบบนใหญ่กว่าใบล่าง มีก้านใบสั้น ลักษณะของใบย่อยเป็นรูปสามแฉก ลักษณะเป็นเส้น ปลายแหลม มีขนขึ้นปกคลุมช่วงล่าง
  • ดอกของเทียนดำ ดอกเป็นดอกเดี่ยว ออกดอกบริเวณปลายยอดหรือตามซอกใบ มีกลีบเลี้ยง 5 กลีบ มีขนาดใหญ่กว่าและยาวกว่ากลีบดอกมาก ดอกอาจเป็นสีขาวหรือสีฟ้าอ่อนอมม่วง กลีบดอกมีหลายกลีบ ขนาดเล็ก เป็นสีเหลืองอมเขียว ที่ปลายกลีบมีเส้นคาดเป็นสีม่วง
  • ผลของเทียนดำ ผลแก่จะแตกออก มีลักษณะคล้ายกับผลฝิ่น โดยภายในผลมีเมล็ดลักษณะเป็นรูปสามเหลี่ยมถึงห้าเหลี่ยม

องค์ประกอบทางเคมี

  • น้ำมันระเหยยาก (fixed oil) เช่น linoleic acid, oleic acid, palmitic acid ประมาณ 30%
  • น้ำมันระเหยง่าย (volatile oil) ประมาณ 0.5-1.5% โดยมีองค์ประกอบหลักของน้ำมันระเหยง่ายเป็นอนุพันธ์ของควิโนน คือ thymoquinone คิดเป็น 54% ของน้ำมันระเหยง่ายที่พบทั้งหมด นอกจากนี้ยังพบ p-cymene, dithymoquinone, thymohydroquinone, thymol, trans-anethole, limonene, carvone, carvacrol, 4-terpineol
  • สารอัลคาลอยด์ เช่น nigellidine, nigellimine, nigellicine
  • สารซาโปนิน เช่น  alpha-hederin

เทียนดำ

การศึกษาทางเภสัชวิทยา

          ฤทธิ์ของเทียนดำต่อกระเพาะอาหาร เมื่อให้น้ำมันที่สกัดจากเมล็ดเทียนดำ แก่หนูขาวเพศผู้ พบว่าจะทำให้เพิ่มปริมาณการหลั่งของสารเมือก, glutathione และลดปริมาณ histamine ที่บริเวณเยื่อเมือกในกระเพาะอาหาร และจากการทดลองในหนูที่ได้รับน้ำมันจากเมล็ดเทียนดำก่อนที่จะถูกชักนำให้เกิดแผลในกระเพาะอาหารด้วยเอทานอลพบว่า น้ำมันจากเมล็ดเทียนดำสามารถป้องกันการเกิดแผลภายในกระเพาะอาหารได้ร้อยละ 53.56 เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม ซึ่งไม่ได้รับน้ำมันจากเมล็ดเทียนดำ โดยคาดว่าเกิดจากการเพิ่มระดับ glutathione ซึ่งเป็น cofactor ในการสังเคราะห์ให้ได้ PGE2 ซึ่งเป็นพรอสตาแกลนดินชนิดปกป้องกระเพาะอาหารจากกรด

        ฤทธิ์ต้านจุลชีพ สารสกัดไดเอทิลอีเทอร์จากเมล็ดสามารถยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรียกรัมบวก Staphylococcus aureus, เชื้อแบคทีเรียกรัมลบ Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, เชื้อยีสต์ Candida albican

         ฤทธิ์ฆ่าพยาธิ ทดสอบในเด็กที่เป็นพยาธิ เมื่อให้สารสกัดเอทานอลจากเมล็ด โดยการรับประทานในขนาด 40 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม สามารถลดจำนวนไข่พยาธิในอุจจาระ การให้น้ำมันจากเมล็ดแก่หนูที่ติดเชื้อพยาธิใบไม้ Schistosoma mansoni เป็นระยะเวลา 2 สัปดาห์ พบว่าสามารถลดจำนวนพยาธิที่ตับ และลดจำนวนไข่พยาธิในตับ และลำไส้ได้ (Gali-Muhtasib, et al., 2006)

         ฤทธิ์ต้านการอักเสบ สาร thymoquinone และน้ำมันจากเมล็ด ยับยั้งการหลั่งสารที่ทำให้เกิดการอักเสบหลายชนิด เช่น thromboxane B2, leucotrein B4, cyclooxygenase, lipoxygenase เป็นต้น, สาร nigellone ยับยั้งการปลดปล่อยฮีสตามีน จากช่องท้องหนู (Gali-Muhtasib, et al., 2006)

         ฤทธิ์ยับยั้งอาการปวด สารสกัดน้ำจากเมล็ด ลดอาการปวดในหนูที่ทดสอบด้วยวิธี hot plate แต่ไม่มีฤทธิ์ในการลดไข้

เอกสารอ้างอิง

  • ฐานข้อมูลเครื่องยาสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. “เทียนดํา”. [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: thaicrudedrug.com. [05 กุมภาพันธ์ 2020].
  • หน่วยบริการฐานข้อมูลสมุนไพร สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: medplant.mahidol.ac.th.  [05 กุมภาพันธ์ 2020].
  • Duke JA, Bogenschutz-Godwin MJ, duCellier J, Duke P-A. Handbook of Medicinal 2nd. CRC Press: Washinton D.C., 2002.
  • El-Dakhakhny M, Barakat M, Abd El-Halim M, Aly SM. Effects of Nigella sativa oil on gastric secretion and ethanol induced ulcer in rats. J Ethnopharmacology. 2000;72:299–304.
  • Enomoto S, Asano R, Iwahori Y, Narui T, Okada Y, Singab ANB, et al. Hematological studies on black cumin oil from the seeds of Nigella sativa L. Biol Pharm Bull. 2001;24(3):307-310.
  • Gali-Muhtasib H, El-Najjar N, Schneider-Stock R. The medicinal potential of black seed (Nigella sativa) and its components. T.H. Khan and A. Ather (eds.) Lead  Molecules from Natural Products. Elsevier B.V.,2006.
  • Huseini HF, Amini M, Mohtashami R, Ghamarchehre ME, Sadeqhi Z, Kianbakht S, et al. Blood pressure lowering effect of Nigella sativa L. seed oil in healthy volunteers: A randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Phytother Res. 2013;27:1849–1853.
  • Ibrahim RM, Hamdan NS, Mahmu R, Imam MU, Saini SM, Rashid SNA, et al. A randomised controlled trial on hypolipidemic effects of Nigella sativa seeds powder in menopausal women. J Transl Med. 2014;12:82-88.
  • Mahdavi R, Namazi N, Alizadeh M, Farajnia S. Nigella sativa oil with a calorie-restricted diet can improve biomarkers of systemic inflammation in obese women: A randomized double-blind, placebo-controlled clinical trial. Journal of Clinical Lipidology. 2016;10:1203-1211.
  • Manju S, Malaikozhundan B, Withyachumnarnkul B, Vaseeharan B. Essential oils of Nigella sativa protects Artemia from the pathogenic effect of Vibrio parahaemolyticus Dahv Journal of invertebrate pathology.2016;136: 43-49.
  • Mohtashami R, Huseini HF, Heydari M, Amini M, Sadeqhi Z, Ghaznavi H, et al. Efficacy and safety of honey based formulation of Nigella sativa seed oil in functional dyspepsia: A double blind randomized controlled clinical trial. J Ethnopharmacology. 2015;175:147-152.
  • Sayeed MSB, Asaduzzaman Md, Morshed H, Hossain M, Kadir MF, Rahman R. The effect of Nigella sativa L. seed on memory, attention and cognition in healthy human volunteers. J Ethnopharmacology. 2013;148:780-786.
  • Sayeed MSB, Shams T, Hossain SF, Rahman R, Mostofa AGM, Kadir MF, et al. Nigella sativa L. seeds modulate mood, anxiety and cognition in healthy adolescent males. J Ethnopharmacol. 2014;152:156-162.
  • Sultan MT, Butt MS, Karim R, Ahmad AN, Suleria HAR, Saddique MS. Toxicological and safety evaluation of Nigella sativa lipid and volatile fractions in streptozotocin induced diabetes mellitus. Asian Pac J Trop Dis. 2014;4 (suppl2):S693-S
  • Zaoui A, Cherrah Y, Mahassini N, Alaoui K, Amarouch H, Hassar M. Acute and chronic toxicity of Nigella sativa fixed oil. Phytomedicine. 2002;9:69-74.