เทียนตาตั๊กแตน (DILL)เป็นสมุนไพรไทยที่มีถิ่นกำเนิดจากต่างประเทศและได้มีการนำพันธุ์มาปลูกในไทยโดยเป็นหนึ่งในเครื่องยาพิกัดเทียนทั้ง 7 ที่ประกอบด้วยเทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน เทียนเยาวพาณี และ เทียนสัตตบุษย์ที่มีสรรพคุณหลักๆ ช่วยขับลม แก้อาเจียน บำรุงโลหิตเป็นต้นและยังนำไปเข้าตำรับยานวดมหาจักรได้อีกด้วยโดยมีส่วนผสมดังนี้น้ำมันงา ผิวมะกรูดสด  เทียนทั้ง 5 ดีปลี และการบูร มีสรรพคุณช่วยแก้ลม แก้ริดสีดวง แก้เปื่อยคัน ทาแก้เมื่อยขบ และใส่บาดแผล ที่มีอาการปวด

เทียนตาตั๊กแตน

เทียนตาตั๊กแตน หรือ ผักชีลาวมีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Anethum graveolens L. จัดอยู่ในวงศ์ผักชี Apiaceae (Umbelliferae)มีชื่อเรียกในภาษาท้องถิ่นพื้นเมืองอื่นๆว่า ผักชีเมือง (น่าน), ผักชีเทียน ผักชีตั๊กแตน (พิจิตร), ผักชี (เลย, ขอนแก่น), เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน (ภาคกลาง) เป็นต้น

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของเทียนตาตั๊กแตน

เทียนตาตั๊กแตน เป็นพรรณพืชที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในประเทศแถบทะเลเมดิเตอร์เรเนียนและบางพื้นที่ในทวีปยุโรปและเอเชียเช่นประเทศสเปน ,ฝรั่งเศส,กรีซ,เลบานอน,ซีเรียและอิสรา ในปัจจุบันในประเทศไทยได้มีการเพาะปลูกพืชชนิดนี้กันอย่างแพร่หลายและยังเป็นผักพื้นบ้านของชาวอีสาน

สรรพคุณและประโยชน์ของเทียนตาตั๊กแตน

  • อุดมไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระแก่ร่างกายช่วยชะลอริ้วรอยแห่งวัย
  • ช่วยบำรุงสายตา ช่วยถนอมสายด้วยเนื่องจากอุดมไปด้วยวิตามินเอ
  • บำรุงกระดูกและฟันให้แข็งแรง
  • ช่วยบำรุงกำลัง
  • ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันโรคให้แก่ร่างกาย
  • ช่วยลดความดันโลหิตสูง
  • ช่วยยับยั้งและชะลอการขยายตัวของเซลล์มะเร็ง
  • ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดรักษาโรคเบาหวาน
  • ช่วยขยายหลอดเลือดให้เลือดไหลเวียนได้ดีขึ้น
  • ช่วยบำรุงปอด
  • ช่วยขับเหงื่อ
  • ช่วยกระตุ้นการหายใจ
  • แก้หอบหืด
  • ช่วยแก้อาการไอ
  • ช่วยแก้อาการสะอึก
  • ช่วยขับน้ำนมในคุณแม่หลังคลอด
  • ช่วยแก้อาการวิงเวียนศีรษะ คลื่นไส้อาเจียน
  • ช่วยส่งเสริมการทำงานของกระเพาะอาหาร
  • ช่วยแก้อาการปวดท้อง
  • ช่วยแก้อาการท้องอืดท้องเฟ้อ อึดอัดแน่นท้อง
  • ช่วยขับลมในลำไส้
  • ช่วยแก้อาการท้องผูก มีฤทธิ์เป็นยาระบายอ่อนๆ
  • แก้อาการปัสสาวะขัด
  • ช่วยแก้อาการบวม แก้เหน็บชา
  • เป็นยาช่วยทำให้หลับสบาย

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของเทียนตาตั๊กแตน

  • ลำต้นของเทียนตาตั๊กแตน จัดเป็นพรรณพืชล้มลุกอายุหนึ่งปีลำต้นเรียบตั้งตรงสีเขียวอ่อนแตกกิ่งบริเวณยอดทั้งต้นมีกลิ่นหอมที่เป็นเอกลักษณ์ลำต้นเป็นข้อปล้องสามารถเห็นได้ชัดเจน
  • ใบของเทียนตาตั๊กแตน เป็นใบประกอบ ออกตรงข้ามกันบริเวณข้อกิ่งบนก้านใบประกอบด้วยใบย่อยจำนวนมากแตกออกตรงข้ามกันเป็นคู่ๆ ส่วนของใบมีลักษณะเป็นเส้นแบนขนาดเล็ก มีสีเขียว
  • ดอกของเทียนตาตั๊กแตน ออกเป็นช่อหลายช่อในก้านดอก แทงออกบริเวณส่วนยอดของลำต้น มีก้านช่อดอกยาว 5-15 ซม. แต่ละช่อมีดอกจำนวนมาก ดอกประกอบด้วยกลีบดอกสีเหลือง
  • ผลของเทียนตาตั๊กแตน เมล็ดแห้งที่แก่จัดมีลักษณะแบน และมีลายสีน้ำตาลสลับดำอมเท่าพาดตามแนวยาวของเมล็ด

องค์ประกอบทางเคมี

น้ำมันหอมระเหยง่ายเรียก น้ำมันเทียนตาตั๊กแตน (dill seed oil) ร้อยละ 1.2-7.7 น้ำมันระเหยง่ายนี้มีองค์ประกอบหลักทางเคมีเป็น สารกลุ่มคาร์โวนประมาณ 35-60%, (+)-d-limonene (10%) และ α-phellandrene (6%), α-terpinene (6%), isoeugenol (2.3%) และพบสารคูมาริน, ฟีนิลโพรพานอยด์, แซนโทน, ฟลาโวนอยด์  ตัวอย่าง dihydrocarvone (12%), carvone (34.5%), carvelol (4%), dihydrocarvecrol (3.5%), petroselinic acid, vicenin, fatty acids, oilgomycin A and C, β-phellandrene, β-myrcene, 3,6-dimethyl-3a,4,5,7a-tetrahydrocoumaran, 3,6-dimethylcoumaran, flavonol glycosides, persicarin, quercetin-3-sulphate, kaemferol, dillanoside, methyl benzoate, 1,5-cineole, p-cymene, safrole, α-pinene, imporatorin, umbelliprenin, bergapten, 4-methylesculetin, umbelliferone, scopoletin, esculetin, anethofuran

เทียนตาตั๊กแตน

การศึกษาทางเภสัชวิทยา    

  • ฤทธิ์ปกป้องกระเพาะอาหาร สารสกัดน้ำและแอลกอฮอล์มีฤทธิ์ปกป้องกระเพาะอาหารจากการถูกทำลายด้วยกรดเกลือ และแอลกอฮอล์ โดยมีผลลดการหลั่งกรด และปกป้องเยื่อบุกระเพาะอาหาร
  • ฤทธิ์ต้านจุลชีพ น้ำมันหอมระเหยมีฤทธิ์ต้านเชื้อราและแบคทีเรียหลายชนิด ซึ่งสารสำคัญ คือ carvone
  • ฤทธิ์ต้านออกซิเดชั่น สารสกัดน้ำมีฤทธิ์ต้านออกซิเดชั่นได้ดี
  • ฤทธิ์ต่อระบบฮอร์โมนเพศหญิง สารสกัดน้ำและสารสกัดแอลกอฮอล์มีผลต่อระบบฮอร์โมนเพศหญิง ทำให้รอบเดือนมาปกติ
  • ฤทธิ์ต้านมะเร็ง น้ำมันหอมระเหยมีฤทธิ์ป้องกันการเกิดมะเร็ง สารสำคัญ คือ anethofuran, carvone และ limonene น้ำมันหอมระเหยมีฤทธิ์เป็นพิษต่อเม็ดเลือดขาวของคนในหลอดทดลอง

การศึกษาทางพิษวิทยา

สารสกัดจากน้ำของเทียนตาตั๊กแตนและสารสกัดแอลกฮอล์-น้ำ มีผลก่อกลายพันธุ์ สารที่ทำให้เกิดการกลายพันธุ์ คือ Iso-rhamnetin 3-sulfate (persicarin) และ quercetin 3-sulfate แต่การให้เทียนตาตั๊กแตนปริมาณ 33% ในอาหารเป็นเวลา 410 วัน ไม่พบการก่อเกิดมะเร็งในหนู น้ำมันในความแรง  5% ฉีดเข้าใต้ผิวหนังหนูตะเภาขนาด 35 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม จะทำให้เกิดอาการแพ้ถึงขนาดหมดสติการทดสอบพิษเฉียบพลันของสารสกัดผลด้วยเอทานอล 50% โดยให้หนูกินในขนาด 10 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม (คิดเป็น 2,500 เท่า เปรียบเทียบกับขนาดรักษาในคน) และให้โดยการฉีดเข้าใต้ผิวหนังหนู ในขนาด 10 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ไม่ตรวจพบอาการเป็นพิษ

เอกสารอ้างอิง

  • เทียนตาตั๊กแตน.ฐานข้อมูลเครื่องยาคณะเภสัชศาสตร์มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี(ออนไลน์)เข้าถึงได้จาก com/main.php?action=viewpage&pid=70 (05กุมภาพันธ์ 2020)
  • Medicinal Plants Of Vietnam, Cambodia And Lao, Nguyen Van Duong, Library of Congress,
  • Pamela Westland, The Herb Hand Book, The Apple Press Singapore, 1991