สมุลแว้ง เป็นสมุนไพรในตำรับยา ”พิกัดตรีสุรผล”ประกอบด้วยสมุลแว้ง เนื้อไม้กฤษนา และสมุนไพรเทพทาโรเป็นตำรับที่ช่วยแก้ลมสัมประชวร บำรุงธาตุ โลหิต แก้ลมสลบ แก้ลมในท้อง ทำให้ปวดท้องจุกเสียดแน่นตำราพระโอสถพระนารายณ์: ระบุ “ตำรับยาทรงนัตถุ์”  เข้าเครื่องยา 15 สิ่ง ใช้ปริมาณเท่าๆกัน รวมทั้ง สมุลแว้งด้วย ผสมกัน บดเป็นผงละเอียด ใช้สำหรับนัตถุ์ หรือห่อผ้าบาง ใช้ดมแก้ปวดหัว วิงเวียน แก้สลบ แก้ริดสีดวงจมูก คอ และตา

สมุลแว้ง

สมุลแว้ง มีชื่อเรียกทางวิทยาศาสตร์ว่า Cinnamomum bejolghota (Buch.-Ham.) Sweetจัดอยู่ในวงศ์ Lauraceaeมีชื่อเรียกตามภาษาพื้นเมืองอื่นๆว่าขนุนมะแวง เชียกใหญ่(ตรัง) จวงดง(หนองคาย) เฉียด บริแวง(ระนอง) มหาปราบ(ตราด) มหาปราบตัวผู้(จันทบุรี) ฝนแสนห่า(นครศรีธรรมราช) แลงแวง(ปัตตานีป พะแว โมงหอม ระแวง(ชลบุรี) เป็นต้น

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของสมุลแว้ง

สมุลแว้งเป็นสมุนไพรที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แถบประเทศพม่า ลาว กัมพูชาและไทยโดยในประเทศไทยพบสมุนไพรนี้ครั้งแรกที่อำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด เมื่อ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2467 โดยหมอคาร์ ชาวไอริช พืชชนิดนี้เดิมใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Temmodaphne thailandica ซึ่งชื่อสปีชีส์ตั้งเป็นเกียรติแก่ประเทศไทย ส่วนชื่อสกุลตั้งเป็นเกียรติให้กับ ศ.ดร. เต็ม สมิตินันท์

ประโยชน์และสรรพคุณของสมุลแว้ง

  • อุดมไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระ
  • ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด
  • แก้ลมวิงเวียน
  • ลมที่ทำให้ใจสั่น
  • แก้พิษหวัด กำเดา
  • ขับลมในลำไส้
  • แก้ธาตุพิการ
  • บรรเทาอาการท้องอืดเฟ้อ
  • อาการอุจจาระธาตุพิการ ท้องเสียที่ไม่ติดเชื้อ

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของสมุลแว้ง

  • ลำต้นของสมุลแว้ง เป็นพรรณไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่เปลือกสีอมเทาเนื้อไม้เป็นไม้เนื้อแข็งมีความสูงโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 7-25 เมตร
  • ใบของสมุลแว้ง ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงตรงกันข้าม หรือเยื้องกันเล็กน้อย รูปขอบขนานแกมรูปรี ปลายใบมน แหลม หรือเรียวแหลม โคนใบแหลม ขอบใบเรียบ เนื้อใบหนาคล้ายแผ่นหนัง ก้านใบค่อนข้างใหญ่
  • ดอกของสมุลแว้ง ดอกออกเป็นช่อใหญ่ แตกแขนงใกล้ยอด มีขนดอกย่อยมีขนาดเล็ก สีขาวอมเหลืองเชื่อมติดกันที่โคน มีขนเป็นมันเหมือนไหม กลีบรวมจะติดทนจนเป็นผล
  • ผลของสมุลแว้ง ผลมีเนื้อ อวบน้ำ รูปรีหรือค่อนข้างกลม

ลักษณะทางกายภาพและเคมีที่ดี

ปริมาณความชื้นไม่เกิน 10% w/w  ปริมาณเถ้ารวมไม่เกิน 10% w/w  ปริมาณเถ้าที่ไม่ละลายในกรด ไม่เกิน 2% w/w  ปริมาณสารสกัดเฮกเซน, ไดคลอโรมีเทน, แอลกอฮอล์ และน้ำ ไม่น้อยกว่า 5, 1, 20, 15% w/w  ตามลำดับ (นพมาศ และนงลักษณ์, 2551)

สรรพคุณตำรายาไทย

เปลือกต้น หอมฉุน รสร้อนปร่า แก้ลมวิงเวียน และลมที่ทำให้ใจสั่น แก้พิษหวัด กำเดา ขับลมในลำไส้ แก้ธาตุพิการ

ตำราพระโอสถพระนารายณ์  ระบุ “ตำรับยาทรงนัตถุ์”  เข้าเครื่องยา 15 สิ่ง ใช้ปริมาณเท่าๆกัน รวมทั้ง สมุลแว้งด้วย ผสมกัน บดเป็นผงละเอียด ใช้สำหรับนัตถุ์ หรือห่อผ้าบาง ใช้ดมแก้ปวดหัว วิงเวียน แก้สลบ แก้ริดสีดวงจมูก คอ และตา

บัญชียาจากสมุนไพร ที่มีการใช้ตามองค์ความรู้ดั้งเดิม ตามประกาศ คณะกรรมการแห่งชาติด้านยา ระบุการใช้เปลือกสมุลแว้งในยารักษากลุ่มอาการทางระบบทางเดินอาหาร ปรากฏในตำรับ “ยาธาตุบรรจบ” มีส่วนประกอบของเปลือกสมุลแว้งร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นๆ ในตำรับ มีสรรพคุณ บรรเทาอาการท้องอืดเฟ้อ และอาการอุจจาระธาตุพิการ ท้องเสียที่ไม่ติดเชื้อ

องค์ประกอบทางเคมี

  • น้ำมันหอมระเหย 0.08% ประกอบด้วย α–terpineol, (E)-nerolidol, 1,8 cineole

การศึกษาทางเภสัชวิทยา

  • ฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลในเลือดและต้านอนุมูลอิสระ

การทดสอบฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลในเลือด และการต้านอนุมูลอิสระ ของสารสกัดเปลือกสมุลแว้งด้วยเมทานอล ทำการทดลองในหนูแรทเพศผู้สายพันธุ์วิสตาร์ หนูถูกเหนี่ยวนำให้เป็นเบาหวานด้วยสาร streptozotocin แล้วให้สารสกัดสมุลแว้ง ขนาด 250 หรือ 500 mg/kg วันละครั้ง เป็นเวลา 15 วัน แก่หนู บันทึกผลโดยการวัดระดับน้ำตาลในเลือดของหนูหลังได้รับสารสกัด ที่เวลา 0, 30, 60, 90 และ 120 นาที รวมทั้งวัดค่าการทำงานของตับ และกระบวนการเมตาบอลิซึมของตับ  ผลการทดลองพบว่าสารสกัดสมุลแว้งทั้ง 2 ขนาด สามารถลดระดับน้ำตาลในเลือดที่เวลา 60, 90 และ 120 นาที หลังได้รับสารสกัด และลดการเกิดอนุมูลอิสระได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยทำให้ระดับ LDL ลดลง, และลดระดับเอนไซม์ตับทั้ง 3 ชนิด ได้แก่ aspartate transminase, alanine transminase และ alkaline phosphatate ลดการเกิด lipid peroxidation เพิ่มระดับ HDL เพิ่มระดับของเอนไซม์ต้านอนุมูลอิสระในตับ ได้แก่  catalase และ glutathione และสารสกัดสามารถปกป้องเนื้อเยื่อตับอ่อนให้มีสภาพปกติได้ (Gogoi, et al., 2014)

สมุลแว้ง

การศึกษาทางคลินิก

ไม่มีข้อมูล

การศึกษาทางพิษวิทยา

การทดสอบพิษเฉียบพลันของสารสกัดเปลือกด้วยเอทานอล 50% โดยให้หนูกินในขนาด 10 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม (คิดเป็น 4,000 เท่า เปรียบเทียบกับขนาดรักษาในคน) และให้โดยการฉีดเข้าใต้ผิวหนังหนู ในขนาด 10 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ตรวจไม่พบอาการเป็นพิษ (กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์, 2546)

เอกสารอ้างอิง

  • ฐานข้อมูลเครื่องยาสมุนไพรไทย คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. “สมุลแว้ง”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก : thaicrudedrug.com.  [23 มกราคม 2020].
  • กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. 2546. ประมวลผลงานวิจัยด้านพิษวิทยา ของสถาบันวิจัยสมุนไพร เล่ม 1.โรงพิมพ์การศาสนา:กรุงเทพมหานคร.
  • นพมาศ สุนทรเจริญนนท์, นงลักษณ์ เรืองวิเศษ. คุณภาพเครื่องยาไทย จากงานวิจัย สู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน. คอนเซ็พท์ เมดิคัส จำกัด: กรุงเทพมหานคร,
  • Gogoi B, Kakoti BB, Borah S, Borah NS.Antihyperglycemic and in vivo antioxidative activity evaluation ofCinnamomum bejolghota (Buch.-Ham.) in streptozotocin induced diabetic rats: an ethnomedicinal plant in Assam. Asian Pac J Trop Med 2014;7(Suppl1):S427-S