ท้าวยายม่อม เป็นหนึ่งในสมุนไพรตำรับยา ‘พิกัดเบญจโลกวิเชียร” หรือตำรายาแก้วห้าดวง ซึ่งเป็นตำรับยาที่ได้จากการนำรากของสมุนไพรไทย 5 ชนิด ได้แก่ รากชิงชี่ รากคนทา รากมะเดื่อชุมพร รากเท้ายายม่อม และรากย่านางที่มีสรรพคุณช่วยบรรเทาอาการไข้ต่างๆได้

ท้าวยายม่อม

ท้าวยายม่อม (East Indian arrow root)ชื่อวิทยาศาสตร์ Tacca leontopetaloides (L.) Kuntze จัดอยู่ในวงศ์กลอย (DIOSCOREACEAE)มีชื่อเรียกในภาษาพื้นเมืองอื่นว่า บุกรอ (ตราด), สิงโตดำ (กรุงเทพฯ), นางนวล (ระยอง), ไม้เท้าฤาษี (ภาคกลาง), ท้าวยายม่อม, ว่านพญาหอกหลอก เป็นต้น

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของท้าวยายม่อม

ท้าวยายหม่อมเป็นพรรณพืชที่มีถิ่นกำเนิดในแถบเขตร้อนของทวีปแอฟริกาใต้และแพร่กระจายไปยังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หมู่เกาะแปซิฟิก ไปจนถึงออสเตรเลีย ส่วนในประเทศไทยพบขึ้นกระจายแบบห่าง ๆ และพบขึ้นหนาแน่นในบางพื้นที่ ยกเว้นทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยจะขึ้นใต้ร่มเงาในป่าดิบแล้งระดับต่ำ ป่าผลัดใบ ดินเป็นดินทราย และตามป่าชายหาด

ประโยชน์และสรรพคุณของท้าวยายม่อม

  • เป็นยาบำรุงร่างกาย บำรุงกำลัง
  • ใช้เป็นอาหารอย่างดีสำหรับคนไข้ที่ร่างกายอ่อนเพลีย มีอาการเบื่ออาหารหลังฟื้นไข้ โดยจะช่วยทำให้เกิดกำลัง ชุ่มชื่นหัวใจ ร่างกายฟื้นฟูกลับมาแข็งแรงได้เร็ว
  • เป็นยาทำให้เจริญอาหาร บำรุงร่างกาย ช่วยทำให้จิตใจชุ่มชื่น
  • แก้อาการอ่อนเพลีย แก้ร้อนใน และช่วยสมานแผลในกระเพาะอาหาร
  • ช่วยทำให้อารมณ์และจิตใจมีความสมดุล ไม่วิตกกังวลหรือซึมเศร้าจนเกินไปได้อีกด้วย
  • เป็นยาแก้ไข้
  • ใช้เป็นยาขับเสมหะ
  • เป็นยาแก้อาการท้องเสียและบิด ใช้หยุดเลือดในกระเพาะและลำไส้
  • สามารถช่วยห้ามเลือดได้
  • เป็นยาแก้พิษจากแมลงสัตว์กัดต่อย พิษผึ้ง พิษจากแมงกะพรุนไฟ
  • แป้งใช้โรยในถุงเท้าเพื่อป้องกันเชื้อราที่เท้าได้เป็นอย่างดี

ท้าวยายม่อม

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของท้าวยายม่อม

  • ลำต้นของท้าวยายม่อม จัดเป็นพรรณไม้ล้มลุกอายุหลายปีมีลำต้นสองส่วนคือส่วนที่อยู่เหนือดินและลำต้นที่ใช้สะสมอาหารอยู่ใต้ดินนั้นเอง ลักษณะของหัวเป็นรูปกลม กลมแบน หรือรูปรีมีสีน้ำตาลอ่อนๆ
  • ใบของท้าวยายม่อม ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับเวียนออกเป็นแนวรัศมี ใบมีขนาดใหญ่และเว้าลึก เป็นรูปฝ่ามือ ปลายแยกออกเป็นแฉก 3 แฉก แต่ละแฉกขอบมีลักษณะเว้าลึก ปลายใบแหลม ก้านใบเป็นสีดำแกมเขียว
  • ดอกของท้าวยายม่อม ออกดอกเป็นช่อแบบซี่ร่ม แทงช่อสูงออกมาจากหัวที่อยู่ใต้ดิน ดอกจะออกที่ปลายยอด ก้านดอกเป็นสีม่วงอมเขียวมีลาย
  • ผลของท้าวยายม่อม เป็นผลสดแบบมีเนื้อ ลักษณะของผลเป็นรูปเกือบกลมหรือเป็นรูปทรงรี ปลายแหลมเรียว ผลห้อยลง