ชิงชี่ จัดอยู่ในตำรับยา ‘พิกัดเบญจโลกวิเชียร” หรือตำรายาแก้วห้าดวง ซึ่งเป็นตำรับยาที่ได้จากการนำรากของสมุนไพรไทย 5 ชนิด ได้แก่ รากชิงชี่ รากคนทา รากมะเดื่อชุมพร รากเท้ายายม่อม และรากย่านางเป็นตำรับยาที่มีสรรพคุณเป็นยาแก้ไข้ต่าง ๆ ช่วยกระทุ้งพิษและถอนพิษต่าง ๆซึ่งคล้ายกันยาพาราที่เราใช้กินกันในปัจจุบันนั้นเอง

ชิงชี่

ชิงชี่ ชื่อวิทยาศาสตร์ Capparis micracantha DC. จัดอยู่ในวงศ์กลุ่ม (CAPPARACEAE หรือ CAPPARIDACEAE)มีชื่อเรียกในภาษาพื้นเมืองอื่นๆว่า หนวดแมวแดง (เชียงใหม่), แส้ม้าทลาย (เชียงราย), ซิซอ (ปราจีนบุรี), คายซู (อุบลราชธานี), น้ำนอง (สุโขทัย), ชายชู้ หมากหมก (ชัยภูมิ), พุงแก (ชัยนาท), ค้อนกลอง (เพชรบูรณ์), ค้อนฆ้อง (สระบุรี), กระดาดป่ากระดาษป่า (ชลบุรี), ราม (สงขลา), พวงมาระดอ เม็งซอ (ปัตตานี), กระดาดขาว กระดาษขาว กระโรกใหญ่ จิงโจ้ พญาจอมปลวก แสมซอ (ภาคกลาง)เป็นต้น

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของขิงชี่

สมุนไพรชิงชี่ เป็นพรรณพืชที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในประเทศบังกลาเทศ ทางตอนใต้ของประเทศจีน ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และสามารถพบได้ตามป่าดงดิบ ป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง ป่าโปร่งทั่วไป พบได้ทุกภาคของประเทศไทย

ประโยชน์และสรรพคุณของชิงชี่

  • ทุกส่วนของต้นมีรสขื่นปร่า ใช้ทำเป็นยาแก้ไข้
  • เป็นยาแก้ไข้สันนิบาต (คือไข้ที่มีอาการวิงเวียน ตาลาย เลือดกำเดาไหล แน่นหน้าอก เกิดขึ้นร่วมกัน) ไข้พิษฝีกาฬ (ฝีกาฬคือฝีที่เกิดบริเวณนิ้วมือ สีดำ ทำให้มีอาการปวดศีรษะและแสบร้อนมาก อาจทำให้แน่นิ่งไปได้)
  • ช่วยกระทุ้งพิษไข้หัว (อาการไข้ร่วมกับผื่นหรือตุ่ม เช่น เหือด หัด อีสุกอีใส )
  • ช่วยรักษาไข้เพื่อดีและเลือด
  • ใช้เข้ายาอาบ รักษาโรคประดง (อาการของโรคผิวหนังที่มีผื่นคัน เป็นเม็ดขึ้นคล้ายผด มีอาการคันมาก และมักมีไข้ร่วมด้วย)
  • มีสรรพคุณช่วยแก้ไข้ร้อนภายในทุกชนิด แก้ไข้เพื่อดีและโลหิต รากและใบใช้เป็นยาระงับความ
  • รากใช้เป็นยาหยอดตา แก้โรคและรักษาดวงตา
  • เป็นยาแก้หืด
  • เป็นยารักษาโรคหลอดลมอักเสบและอาการอักเสบที่เยื่อจมูก
  • ใช้รักษาโรคที่เกิดในลำคอ แก้อาการเจ็บคอ คออักเสบ
  • เป็นยาแก้ไอ (เมล็ด) ส่วนรากใช้เป็นยาแก้ไออันเนื่องมาจากหลอดลมอักเสบ (ราก)
  • ช่วยแก้อาการเจ็บในทรวงอก
  • ใบนำมาเผาสูดเอาควันเป็นยาแก้หลอดลมอักเสบ
  • รากมีรสขมขื่น ใช้เป็นยาขับลมภายในให้ซ่านออกมา
  • รากใช้เป็นยารักษาโรคที่เกิดในท้อง
  • ช่วยรักษาโรคกระเพาะ
  • รากใช้เป็นยาขับปัสสาวะ
  • ช่วยทำให้มดลูกเข้าอู่
  • ใช้รักษาโรคเกี่ยวกับน้ำดี อีกทั้งยังช่วยรักษาโรคกระเพาะและแก้อาการวิงเวียนศีรษะได้อีกด้วย
  • ช่วยขับน้ำเหลืองเสีย
  • ใบใช้ต้มกับน้ำอาบหรือต้มน้ำดื่มเป็นยารักษาโรคผิวหนังได้ด
  • ใช้เป็นยารักษามะเร็ง (แผลเรื้อรัง เน่าลุกลาม และรักษายาก)
  • ใช้ต้นหรือทั้งต้นนำมาตำพอกแก้อาการช้ำบวมฟกบวม หรือจะใช้รากและใบตำพอกแก้อาการฟกช้ำบวมก็ได้เช่นกัน (ต้น, ทั้งต้น, รากและใบ)
  • ใบใช้เข้ายาอาบหรือต้มดื่มแก้ตะคริว
  • ช่วยรักษาอาการชาตามร่างกาย
  • ใช้เป็นยาบำรุงหลังการคลอดบุตรของสตรี

ชิงชี่

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของสมุนไพรชิงชี่

  • ลำต้นของสมุนไพรชิงชี่ มีลักษณะเป็นไม้พุ่มหรือรอเลื้อย มีหนามเปลือกของลำต้นมีสีน้ำตาลสลับกับลายสีเทาเปลือกไม่หนามาก
  • ใบของสมุนไพรชิงชี่ ใบรูปขอบขนาน รูปใบหอกหรือแกมรูปไข่โคนใบมนหรือกลม ก้านใบยาว
  • ดอกของสมุนไพรชิงชี่ ดอกออกเป็นช่อสั้น ๆ ตามซอกใบ มี 2-7 ดอก มีขนสั้นนุ่ม กลีบเลี้ยงรูปไข่แกมรูปขอบขนานกลีบดอกสีขาว กลีบคู่บนรูปขอบขนานหรือรูปใบหอก มีสีเหลืองหรือสีม่วงแซม
  • ผลของสมุนไพรชิงชี่ ผลรูปกลมหรือรี ผนังหนาสีส้มแดง มีริ้วตื้น ๆ หรือเรียบ ภายในมีเมล็ดรูปไตสีแดงเข้ม