คนทา เป็นหนึ่งในสมุนไพรไทยเครื่องยา“ยาห้าราก” หรือตำรับยา “เบญจโลกวิเชียร”โดยมีสมุนไพรอื่นอีกดังนี้รากย่านาง รากมะเดื่ออุทุมพร รากไม้เท้ายายม่อม และรากชิงชี่เป็นตำรับยาที่ได้ชื่อว่ายาแก้ไข้หรือแทบได้กับยาพาราในนปัจจุบันนั้นเองโดยนอกจากนี้สมุนไพรคนทาชนิดนี้ยังสามารถหาได้ตามป่าทั่วไปอีกด้วย

คนทา ชื่อวิทยาศาสตร์ Harrisonia perforata (Blanco) Merr.ปัจจุบันจัดอยู่ในวงศ์ส้ม (RUTACEAE)มีชื่อเรียกในภาษาพื้นบ้านว่าขี้ตำตา (เชียงใหม่), หนามกะแท่ง (เลย), โกทา หนามโกทา (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ), จี้ จี้หนาม หนามจี้ สีเตาะ, สีเดาะ (ภาคตะวันตกเฉียงเหนือ), คนทา (ภาคกลาง), กะลันทา สีฟัน สีฟันคนทา สีฟันคนตาย (ทั่วไป), มีซี (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) เป็นต้น

 ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของคนทา

สมุนไพรคนทาเป็นพรรณพืชที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในแถบเขตร้อนของทวีปเอเชียสมารถพบได้ตั้งแต่ทางตอนใต้ของจีน จนถึงคาบสมุทรอินโดจีน และมีการกระจายพันธุ์ไปยังเขตร้อนอื่นๆ ของโลก เช่น เอเชียใต้ แอฟริกา และอเมริกาใต้ เป็นต้น ในส่วนของประเทศไทยเราสามารถพบสมุนไพรชนิดนี้ได้มากทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ทั้งนี้คนทาเป็นพรรณไม้ที่พบในป่าเป็นส่วนใหญ่ และไม่ค่อยได้รับความนิยมที่จะทำมาปลูกไว้ในบ้าน โดยจะพบมากในป่าเขาหินปูน

ประโยชน์และสรรพคุณของคนทา

  • เป็นยาฟอกโลหิต
  • ช่วยขับโลหิต
  • เป็นยาแก้ไข้ รักษาอาการไข้เพื่อเส้น ไข้เหนือ ไข้จับสั่น ไข้ตักศิลา ไข้พิษ ไข้กาฬ
  • ดับพิษหัวไข้ กระทุ้งพิษไข้ แก้ไข้ทุกชนิด
  • ช่วยป้องกันอหิวาตกโรค
  • ช่วยแก้อาการร้อนในกระหายน้ำ
  • ใช้แก้ตาเจ็บ
  • ช่วยลดอาการปวดฟันได้
  • ช่วยขับลม
  • เป็นยาแก้ท้องเสีย
  • ช่วยแก้บิด
  • เป็นยาแก้โรคทางเดินลำไส้
  • ช่วยแก้น้ำเหลืองเสีย
  • ช่วยสมานบาดแผล
  • แก้พิษจากแมลงกัดต่อย แก้พิษจากการถูกแตนต่อย
  • ช่วยแก้อาการบวม บวมพอง
  • ช่วยแก้อาการปวด
  • รากช่วยแก้อาการปวดเมื่อย

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของสมุนไพรคนทา

  • ลำต้นของคนทา เป็นไม้พุ่มแกมเถาหรือเป็นไม้พุ่มเลื้อยทอดเกาะเกี่ยวขึ้นไปลำต้นจะมีขนาดโตเท่ากับต้นหมาก เปลือกลำต้นเรียบเป็นสีน้ำตาล และมีหนามแหลมและสั้นตลอดทั้งลำต้นและตามกิ่งก้าน
  • ใบของคนทา เป็นใบประกอบแบบขนนก ออกเรียงสลับกันใบย่อยมีลักษณะเป็นรูปไข่หรือรูปรี ปลายใบมนถึงแหลม โคนใบสอบ ส่วนขอบใบเป็นหยักแบบห่าง ๆ ใบอ่อนเป็นสีแดง ก้านใบร่วมเป็นปีกแผ่ขยายออกแคบ ๆ และใบมีรสขม
  • ดอกของคนทา ออกดอกเป็นช่อภายในมีแป้นดอก ดอกย่อยด้านนอกเป็นสีแดงแกมม่วง ส่วนด้านในเป็นสีนวลลักษณะเป็นรูปขอบขนาน
  • ผลของคนทา ผลมีลักษณะค่อนข้างกลม เบี้ยว และฉ่ำน้ำ ผิวผลเรียบเนียนคล้ายแผ่นหนัง ผลอ่อนเป็นสีเขียวอ่อน เนื้อผลค่อนข้างแข็ง ภายในผลมีเมล็ดเดี่ยว เมล็ดแข็งเป็นสีน้ำตาล