กระดอม เป็นพืชผักพื้นบ้านของชาวอีสานโดยนิยมนำผลอ่อนมารับประทานกับน้ำพริกหรือเครื่องจิ้มต่างๆแถมยังนิยมนำมาใช้ทำแกงที่เรียกว่าแกงป่าหรือแกงคั่ว โดยผ่าเอาเมล็ดออกก่อนนำมาใช้แกง โดยผลแก่และผลสุกของกระดอมมีพิษไม่ควรนำมารับประทานนั้นเองกระดอมเป็นส่วนประกอบหนึ่งในตำรับยาแก้ไข้จันทน์ลีลา ตำรับยาหอมนวโกฐ และตำรับยาหอมอินทจักร์

กระดอม

กระดอม ชื่อวิทยาศาสตร์ Gymnopetalum chinensis (Lour.) Merr. (ชื่อพ้อง Gymnopetalum cochinchinense (Lour.) Kurz) จัดอยู่ในวงศ์แตง (CUCURBITACEAE) มีชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่นต่างๆว่าขี้กาดง ขี้กาน้อย (สระบุรี), ผักแคบป่า (น่าน), ขี้กาลาย (นครราชสีมา), ดอม (นครศรีธรรมราช), ผักขาว (เชียงใหม่), มะนอยหก มะนอยหกฟ้า (แม่ฮ่องสอน), มะนอยจา (ภาคเหนือ), ขี้กาเหลี่ยม (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) เป็นต้น

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของกระดอม

กระดอมสมุนไพรไทย มีแหล่งกำเนิดอยู่ในทวีปเอเชียใต้ในประเทศอินเดียต่อมาได้แพร่กระจายมาทางประเทศพม่า ศรีลังกา ภูมิภาคมาเลเซีย และภูมิภาคอินโดจีน ส่วนในประเทศเทศไทยนั้นมีการกระจายพันธุ์อยู่ทั่วทุกภาค

ประโยชน์และสรรพคุณของกระดอม

  • ช่วยบำรุงโลหิต
  • เป็นยาบำรุงธาตุในร่างกาย
  • ช่วยดับพิษโลหิต
  • ช่วยดับพิษร้อนภายในร่างกาย ช่วยทำให้โลหิตเย็น
  • ช่วยแก้ไข้ แก้ไข้จับสั่น
  • เป็นยาลดไข้
  • แก้อาการตาอักเสบได้
  • ช่วยขับน้ำลาย
  • ช่วยแก้อาการสะอึก
  • ช่วยในการเจริญอาหาร
  • ช่วยในการย่อยอาหาร
  • ช่วยขับน้ำดี
  • ช่วยบำรุงน้ำดี
  • ช่วยแก้ดีฝ่อ ดีแห้ง อาการคลั่งเพ้อ คุ้มดีคุ้มร้าย
  • ช่วยรักษาโรคในการแท้งบุตร
  • ช่วยรักษามดลูกหลังจากการคลอดบุตรหรือแท้งบุตร
  • ช่วยบำรุงมดลูก
  • ช่วยบำรุงน้ำนมของสตรี
  • ช่วยถอนพิษผิด แก้เป็นพิษ
  • ช่วยแก้พิษบาดทะยัก
  • ช่วยบรรเทาอาการปวดเมื่อยตามร่างกาย
  • ช่วยยับยั้งการจับตัวกันของเกล็ดเลือด
  • ช่วยทำให้กล้ามเนื้อเรียบหดตัว

กระดอม

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของกระดอม

  • ลำต้นของกระดอม เป็นพรรณไม้เลื้อยลำต้นมีมือเกาะมีขน และลำต้นมักเป็นห้าเหลี่ยม มักขึ้นทั่วไปตามที่รกร้าง
  • ใบของกระดอม ใบมีลักษณะใบเดี่ยวเรียงสลับกัน ใบมีรูปร่างแตกต่างกันออกไป ตั้งแต่เป็นรูปไตไปจนถึงรูปสามเหลี่ยม รูปห้าเหลี่ยม หรือรูปแฉก โคนใบเว้าลึกเป็นรูปหัวใจ
  • ดอกของกระดอม ดอกเป็นแบบแยกเพศอยู่บนต้นเดียวกัน ขอบใบเป็นจักแบบลึกแหลม ดอกเพศผู้ออกเป็นช่อ กลีบเลี้ยงติดกันเป็นหลอดยาว มีสีขาว โคนติดกันเล็กน้อยส่วนดอกเพศเมียจะออกเป็นเดี่ยว ๆ และกลีบเลี้ยงดอกมีลักษณะเหมือนดอกเพศผู้ มีรังไข่ช่อเดียว
  • ผลของกระดอม ผลมีสีแดงส้ม ผลอ่อนแห้งมีสีน้ำตาล ลักษณะของผลคล้ายรูปกระสวยหรือรูปรี แหลมทั้งหัวและท้ายเนื้อในผลมีสีน้ำตาล ในผลมีเมล็ดลักษณะเป็นรูปรีจำนวนมาก ลักษณะเป็นริ้ว ๆ มีสีน้ำตาลไหม้ และมีกลิ่นฉุน