มะลิ เป็นไม้มงคลที่มีมาตั้งแต่โบราณ ว่ากันว่าดอกไม้ชนิดนี้เป็นดอกไม้ประจำองค์พระนารายณ์ นอกจากนั้นผู้คนส่วนใหญ่ยังนิยมนำเอาดอกมะลิมาใช้เป็นเครื่องสักการะบูชาพระ ด้วยกลิ่นหอมเย็นและสีขาวบริสุทธิ์ของดอกมะลิเป็นหนึ่งสมุนไพรไทยในเครื่องยาพิกัดเกสร

มะลิ

สมุนไพรมะลิ(Arabian jasmine)ชื่อวิทยาศาสตร์ Jasminum sambac (L.) Aiton จัดอยู่ในวงศ์มะลิ (OLEACEAE)มีชื่อในภาษาถิ่นอื่นๆว่ามะลิขี้ไก่ (เชียงใหม่), มะลิหลวง (แม่ฮ่องสอน), มะลิป้อม (ภาคเหนือ), มะลิซ้อน มะลิลา (ภาคกลาง), มะลิ มะลิลา มะลิซ้อน (ทั่วไป), เตียมูน (ละว้า-เชียงใหม่), ข้าวแตก (เงี้ยว-แม่งสอน), บักหลี่ฮวย เซียวหน่ำเคี้ยง (จีน), หม้อลี่ฮวา (จีนกลาง) เป็นต้น

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของมะลิ

มะลิเป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดดั้งเดิมอยู่นทวีปเอเชียแถบประเทศอินเดีย คาบสมุทรอาระเบีย ถิ่นกำเนิดในพื้นที่เขตร้อนและกึ่งเขตร้อนในแถบทวีปยุโรป เอเชีย และแอฟริกา ลักษณะดอกและกลิ่นมีความแตกต่างกันไปตามแต่ละชนิดหรือพันธุ์

สรรพคุณและประโยชน์ของมะลิ

  • บำรุงหัวใจ ทำให้ชื่นใจ จิตใจชุมชื่น แก้อาการอ่อนเพลีย ชูกำลัง
  • เป็นยาแก้เบาหวาน
  • ช่วยแก้อาการปวดศีรษะได้
  • ช่วยแก้เจ็บตา
  • ช่วยแก้อาการเจ็บหู
  • ช่วยแก้อาการปวดฟัน
  • ช่วยดับพิษร้อน ถอนพิษไข้
  • ใช้เป็นยาแก้ร้อนในกระหายน้ำ ขับเหงื่อขับความชื้น แก้ไข้หวัดแดด
  • ช่วยรักษาโรคเลือดออกตามไรฟัน
  • ช่วยแก้หอบหืด หลอดลมอักเสบ
  • เป็นยาแก้ท้องอืดท้องเฟ้อ ท้องเสีย
  • ช่วยแก้อาการเสียดท้อง
  • เป็นยาทารักษาแผลเรื้อรัง ทาฝีหนอง ผิวหนังผื่นคัน เยื่อตาอักเสบ

มะลิ

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของมะลิ

  • ลำต้นของมะลิ จัดเป็นไม้พุ่มขนาดเล็กถึงขนาดกลาง เป็นทรงพุ่ม มีใบแน่นกิ่งค่อนข้างเปราะและแตกหักง่ายแตกกิ่งก้านสาขาออกรอบ ๆ ลำต้น
  • ใบของมะลิ ใบออกเรียงตรงข้าม เป็นใบประกอบแบบขนนก มีใบย่อยใบเดียว ลักษณะของใบเป็นรูปไข่ รูปรี รูปขอบขนาน หรือรูปมนป้อม ปลายใบแหลม โคนใบมนสอบเข้าหากัน ส่วนขอบใบเรียบไม่มีหยัก
  • ดอกของมะลิ ออกดอกตามซอกใบและปลายกิ่ง ลักษณะของดอกมีทั้งดอกซ้อนและดอกไม่ซ้อน ดอกที่อยู่ตรงกลางจะบานก่อน แต่ละดอกมีกลีบเลี้ยงเป็นหลอดสีเขียวอมสีเหลืองอ่อน ส่วนปลายแยกเป็นเส้น
  • ผลของมะลิ เป็นผลสด

ข้อควรระวังในการใช้สมุนไพรมะลิ

  • รากมะลิหากรับประทานมาก ๆ อาจทำให้สลบได้
  • ดอกมะลิที่นำมาใช้แต่งกลิ่นชาไม่ควรนำมารับประทานเป็นประจำ เพราะอาจทำให้ความจำเสื่อมหรือเป็นคนลืมง่าย
  • ดอกมะลิเป็นยารสหอมเย็น อย่าใช้มากเกินไป เพราะจะไปแสลงกับโรคลมจุกเสียดแน่น
  • การดื่มน้ำลอยดอกมะลิเป็นสิ่งที่ควรระมัดระวังอย่างยิ่ง เพราะในปัจจุบันการปลูกและการดูแลรักษามะลิก็เพื่อการค้าเป็นส่วนใหญ่ จึงอาจมีการใช้สารเคมีชนิดต่าง ๆ เป็นจำนวนมาก