สารภี เป็นหนึ่งในเครื่องยาพิกัดเกสรทั้ง 9 ชนิด ซึ่งเป็นตำรับยาสมุนไพรที่มีสรรพคุณช่วยบำรุงโลหิต บำรุงหัวใจ บำรุงดวงจิตให้ชุ่มชื่น ทำให้ชื่นใจ แก้ลมกองละเอียด แก้อาการหน้ามืดตาลาย วิงเวียนศีรษะ แก้โรคตา แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ และช่วยบำรุงครรภ์ของสตรีนอกจากนี้ยังนิยมเอานำผลของต้นไปทำน้ำผลไม้ การทำไวน์ ทำแยม เป็นต้นสารภี

สารภี(Negkassar) ชื่อวิทยาศาสตร์ Mammea siamensis T.Anderson (ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Calysaccion siamense Miq.)จัดอยู่ในวงศ์ CALOPHYLLACEAE มีชื่อเรียกในภาษาถิ่นอื่นๆสารภีแนน (เชียงใหม่), ทรพี สารพี (จันทบุรี), สร้อยพี (ภาคใต้) เป็นต้น

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของสารภี

สารภี เป็นพรรณไม้ที่มีถิ่นกำเนิดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในประเทศพม่า ไทย อินโดจีน และคาบสมุทรมาเลเซียและได้รับการยกย่องเป็นดอกไม้ประจำจังหวัดพะเยา

ประโยชน์และสรรพคุณของสารภี

  • ช่วยบำรุงหัวใจ
  • ช่วยขยายหลอดเลือด
  • ช่วยทำให้ชื่นใจ
  • ช่วยบำรุงเส้นประสาท
  • เป็นยาชูกำลัง บำรุงกำลัง
  • ช่วยทำให้เจริญอาหาร
  • ช่วยรักษาธาตุไม่ปกติ
  • ช่วยแก้โลหิตพิการ
  • เป็นยาแก้ไข้
  • ช่วยแก้ไข้มีพิษร้อน
  • ช่วยแก้ลมวิงเวียน มีอาการหน้ามืดตาลาย
  • มีฤทธิ์ขับลม
  • ช่วยขับปัสสาวะ
  • ใช้เป็นยาฝาดสมาน
  • ช่วยบรรเทาอาการปวดตามข้อ
  • ช่วยบำรุงครรภ์รักษา
  • ช่วยแก้อาการร้อนใน แก้ลม วิงเวียน แก้โลหิตพิการ โลหิตเป็นพิษ ช่วยทำให้เจริญอาหาร
  • บำรุงหัวใจ บำรุงเส้นประสาท ชูกำลัง
  • ช่วยแก้ไข้มีพิษร้อน
  • ช่วยบำรุงโลหิต บำรุงหัวใจ
  • บำรุงดวงจิตให้ชุ่มชื่น ทำให้ชื่นใจ
  • แก้ลมกองละเอียด
  • แก้อาการหน้ามืดตาลาย วิงเวียนศีรษะ
  • แก้โรคตา แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ
  • ช่วยบำรุงครรภ์ของสตรี

สารภี

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของสารภี

  • ลำต้นของสารภี จัดเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางไม่ผลัดใบ ทรงพุ่มทึบ แตกกิ่งก้านแผ่กว้าง เปลือกลำต้นเป็นสีเทาอมน้ำตาลถึงดำ แตกล่อนเป็นสะเก็ดตลอดทั่วลำต้น เปลือกในเป็นสีน้ำตาลแดง มียางสีครีมหรือสีเหลืองอ่อนเล็กน้อย
  • ใบของสารภี มีใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก ลักษณะของใบเป็นรูปไข่กลับหรือเป็นรูปรีแกมขอบขนาน ปลายใบมนกว้าง ๆ บางทีอาจมีติ่งสั้น ๆ หรือหยักเว้าแบบตื้น ๆ โคนใบสอบเรียว ส่วนขอบใบเรียบ
  • ดอกของสารภี ออกดอกเดี่ยวหรือออกเป็นช่อกระจุกตามกิ่ง ดอกย่อยเป็นสีขาว มีกลิ่นหอมมาก
  • ผลของสารภี ผลมีลักษณะเป็นรูปกระสวยหรือกลมรีผิวผลเรียบ ผลอ่อนสีเขียว เมื่อสุกจะเป็นสีเหลืองอมส้ม เนื้อผลนิ่ม ผลเมื่อแก่จะแตกออกได้ และมีเมล็ดเดียว

อ้างอิง

  • หนังสือสมุนไพรในอุทยานแห่งชาติภาคเหนือ. (พญ.เพ็ญนภา ทรัพย์เจริญ). .  หน้าที่ 181.
  • หนังสือสมุนไพรไทย เล่ม 1. (ดร.นิจศิริ เรืองรังษี, ธวัชชัย มังคละคุปต์).หน้าที่ 301.
  • หนังสือสมุนไพรสวนสิรีรุกชาติ. (คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิล). หน้าที่ 136.
  • สวนพฤกษศาสตร์ ตามพระราชเสาวนีย์ฯ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. เข้าถึงได้จาก: go.th.  [11 ม.ค. 2014].
  • สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.เข้าถึงได้จาก: or.th.  [11 ม.ค. 2014].
  • ฐานข้อมูลน้ำมันหอมระเหยไทย สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.).เข้าถึงได้จาก: or.th/essentialoils/.  [11 ม.ค. 2014].
  • ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. “ดอกสารภี”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: 203.172.198.146.  [11 ม.ค. 2014].
  • ไม้ประดับออนไลน์ดอตคอม ศูนย์ไม้ดอกไม้ประดับออนไลน์.เข้าถึงได้จาก: com. [11 ม.ค. 2014].
  • อุทยานดอกไม้ ๑๐๘ พรรณไม้ไทย. “สารภี”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: com.  [11 ม.ค. 2014].
  • มูลนิธิหมอชาวบ้าน. นิตยสารหมอชาวบ้าน เล่มที่ 361 คอลัมน์: ต้นไม้ใบหญ้า. (ดร.ปิยรัษฎ์ เจริญทรัพย์). [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: or.th.  [11 ม.ค. 2014].
  • ฐานข้อมูลเครื่องยาสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. “พิกุล”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: com.  [11 ม.ค. 2014].
  • พืชกรณีศึกษา งานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โรงเรียนตาลชุมพิทยาคม อำเภอเวียงสา จังหวัด เข้าถึงได้จาก:net/n_putthima/sarapee-presentation. [11 ม.ค. 2014].