แข้งกวางดง เป็นสมุนไพรพื้นบ้านล้านนาจะใช้ลำต้นแข้งกวางดง นำมาผสมกับสมุนไพรจำพวกประดงรวม 9 ชนิด ต้มกับน้ำดื่มเป็นยาแก้โรคประดง

แข้งกวางดงชื่อวิทยาศาสตร์ Wendlandia paniculata (Roxb.) DC. จัดอยู่ในวงศ์เข็ม (RUBIACEAE) มีชื่อเรียกในภาษาถิ่นอื่นๆว่ากว้างดง ซั่ง จ่อล่อ น้าน (เชียงใหม่), ประดงแดง (สุโขทัย), ฮุนเต้า (เลย), แข้งกวาง (คนเมือง), ไม้กว้าว (คนเมือง, ไทใหญ่), ไม้กว๊าง (ลั้วะ), เส่ควอบอ (กะเหรี่ยงแม่ฮ่องสอน) เป็นต้น

แข้งกวางดง

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของแข้งกวางดง

แข้งกวางดง เป็นพันธุ์พืชที่มีถิ่นกำเนิดอินเดียถึงคาบสมุทรอินโดจีนในบริเวณพื้นที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบขึ้นได้ในป่าเบญจพรรณหรือป่าดิบเขา

สรรพคุณและประโยชน์ของแข้งกวางดง

  • เป็นยาแก้โรคประดง
  • เป็นยาแก้ปวดบั้นเอว
  • แก้โรคผิวหนัง ผดผื่นคัน
  • ถ่ายพิษต่างๆ ถ่ายฝีในท้อง ถ่ายพิษไข้พิษเสมหะ และโลหิต
  • แก้ไข้ แก้ไข้มาลาเรีย
  • แก้ลม
  • แก้วัณโรคระยะบวม
  • ขับเหงื่อ ขับพยาธิ
  • แก้ต่อมทอนซิลอักเสบ
  • แก้เจ็บคอ
  • แก้โรคอัมพาต
  • ช่วยขับถ่ายน้ำเหลือง
  • แก้ท้องผูก
  • ใช้เลิกเหล้า ทำให้อาเจียน และถ่าย ใช้ล้างพิษยาเสพติด ใช้บำบัดผู้ที่ติดยาเสพติด และแก้อาการลงแดงจากยาเสพติด
  • ใช้รักษาไข้ตัวร้อน ไข้เปลี่ยนฤดู
  • ใช้เป็นยาบำรุงโลหิต ช่วยรักษาความดันโลหิตสูง
  • ช่วยขับเหงื่อ ช่วยแก้วัณโรค
  • ช่วยแก้พิษสำแดง

ลักษณะทางกายภาพโดยทั่วไปของแข้งกวางดง

  • ลำต้นของแข้งกวางดง จัดเป็นพรรณไม้ยืนต้นผลัดใบขนาดเล็ก มีความสูงได้ประมาณ 3-6 เมตร เรือนยอดเป็นทรงกลมโปร่ง เปลือกต้นเป็นสีน้ำตาลอมเทาแตกเป็นร่องตื้นตามขอบลำต้น
  • ใบของแข้งกวางดง ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก ลักษณะของใบเป็นรูปวงรีหรือรูปวงรีแกมใบหอก ปลายใบแหลม โคนใบเป็นรูปลิ่มหรือสอบ ส่วนขอบใบเรียบ
  • ดอกของแข้งกวางดง ออกดอกเป็นช่อแบบช่อแยกแขนง โดยจะออกที่ปลายกิ่งเป็นสามเหลี่ยม ดอกย่อยมีจำนวนมาก ดอกเป็นสีขาวและมีกลิ่นหอม กลีบเลี้ยงและกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอด
  • ผลของแข้งกวางดง ผลเป็นผลแห้ง ลักษณะของผลเป็นรูปทรงกลม แตกออกได้ตามพู ภายในผลมีเมล็ดจำนวนมาก

แข้งกวางดง

เอกสารอ้างอิง

  • หนังสือสมุนไพไทยรพื้นบ้านล้านนา. (ภาควิชาเภสัชพฤกษศาสตร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล).  หน้า 226.
  • ระบบจัดการฐานความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ กรมป่าไม้.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก : forest.go.th.  [26 ม.ค. 2015].
  • โครงการเผยแพร่ข้อมูลทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นบนพื้นที่สูง, สถาบันวิจัยและพัฒนาที่สูง (องค์กรมหาชน). อ้างอิงใน : หนังสือชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย (เต็ม สมิตินันทน์).  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก : hrdi.or.th.   [26 ม.ค. 2015].