ผักแขยง ชื่อวิทยาศาสตร์ Limnophila aromatica (Lam.) Merr. จะจัดอยู่ในวงศ์เทียนเกล็ดหอย (PLANTAGINACEAE)มีชื่อในภาษาแต่ละภาคว่าผักพา ผักกะแยง แขยง คะแยง ผักกะออม มะออม ผักลืมผัว ควันเข้าตา อีผวยผาย เป็นต้น โดยเมนูอาหารไทยโดยเฉพาะอาหารอีสานนิยมใช้ผักแขยงมาเป็นวัตถุดิบโดยกลิ่นที่ให้ความหอมเป็นเอกลักษณ์โดยรวมกับกลิ่นของอาหารและวัตถุดิบได้เป็นอย่างดีเมนูที่นิยมใช้ผักขะแยงนั้นคือเมนูแกงผักต่างๆของทางอีสาน

ผักแขยง

ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ของผักแขยง

ผักแขยงโดยสันนิฐานว่ามีเขตการกระจายพันธุ์ในประเทศอินเดีย จีน ภูฏาน เกาหลี ญี่ปุ่น ลาว เวียดนาม อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ และออสเตรเลีย รวมทั้งไทยทั่วทุกภาคของประเทศ

ผักแขยง จัดเป็นพรรณไม้ล้มลุกเนื้ออ่อน เป็นพืชฤดูเดียวหรือหลายฤดู และจัดเป็นวัชพืชในนาข้าว ลำต้นกลมกลวงและเป็นข้อ ๆ และมีความสูงได้ประมาณ 30-70 เซนติเมตร อาจแตกกิ่งมากหรือไม่แตกกิ่ง ลำต้นทอดเลื้อย ผิวเกลี้ยงหรือมีต่อม แตกรากจากข้อ ทั้งต้นและใบเมื่อนำมาหักจะมีกลิ่นหอมฉุนและเผ็ดร้อนใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงตรงข้ามกันเป็นคู่ ๆ ไปตามข้อทุกข้อตลอดลำต้น ลักษณะของใบเป็นรูปใบหอก ปลายใบแหลม โคนใบห่อติดกับลำต้น ส่วนขอบใบจักเป็นฟันเลื่อย ใบมีขนาดกว้างประมาณ 3-15 มิลลิเมตร และยาวประมาณ 1-5 เซนติเมตร แผ่นใบเป็นสีเขียว เส้นใบเป็นแบบขนนก ไม่มีก้านใบดอกผักแขยง ออกดอกเดี่ยวตามซอกใบ แต่จะออกดอกเป็นช่อกระจะตรงส่วนยอดของต้น ลักษณะของดอกเป็นรูปกรวย ยาวประมาณ 0.5 นิ้ว ปลายบานออกเล็กน้อย แยกออกเป็นกลีบ 4 กลีบ กลีบดอกเป็นสีแดง สีม่วง สีขาว หรือสีชมพูอ่อน ยาวประมาณ 1-1.3 เซนติเมตร ก้านชูเกสรเพศผู้ส่วนปลายพองออก ส่วนก้านชูเกสรเพศเมียสั้นแยกเป็นแฉก 2 แฉก ออกผลเป็นฝักยาวรี เมื่อแก่จะแตกออก ขนาดประมาณ 6 มิลลิเมตร

เมนูที่นิยมนำมาเป็นส่วนผสมในอาหาร

เมนูต้มได้แก่

เมนูทอดได้แก่

เมนูผัดได้แก่

เมนูยำได้แก่

เมนูแกงได้แก่ แกงหน่อไม้(อีสาน) แกงผักหวานใส่ไข่มดแดง

เมนูย่างได้แก่ หมกปลาซิว

ผักแขยง

ประโยชน์และสรรพคุณของสมุนไพรไทยผักแขยง

  • อุดมไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระ
  • ช่วยในการต้านมะเร็ง และต้านการเจริญของเชื้อโรคต่าง ๆ
  • ช่วยดับกลิ่นตัว กลิ่นเต่าได้ด้วย
  • มีรสเผ็ดร้อน กลิ่นหอมฉุน ช่วยทำให้เจริญอาหาร ลดอาการเบื่ออาหาร
  • ป้องกันเส้นเลือดตีบตันและลดไข้ แก้ร้อนใน
  • ใช้เป็นยาแก้ไข้ ลดไข้
  • ใช้เป็นยาขับลมมีฤทธิ์เป็นยาระบายอ่อนๆ
  • ใช้แก้อาการคัน กลากเกลื้อน และฝีหนอง มีสาเหตุมาจากเชื้อรา
  • ยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรียได้ดี